"Bàn tay" nào định hình sự thịnh vượng của quốc gia?

Những dự án như metro Long Thành - Thành phố Hồ Chí Minh, đường sắt cao tốc Bắc - Nam,.. Những siêu dự án này không đơn thuần là những khối bê tông cốt thép khổng lồ, mà chính là những biểu hiện rõ nét nhất của chính sách công đang âm thầm định hình tương lai kinh tế của chúng ta. Nhiều người thường nghĩ chính sách công là điều gì đó xa vời, nằm trên các văn bản nghị trường, nhưng thực tế nó hiện hữu ngay trong việc bạn mất bao lâu để di chuyển từ Đồng Nai về Sài Gòn, hay mỗi tháng bạn thực nhận được bao nhiêu tiền lương sau khi trừ thuế.

Hãy bắt đầu với huyết mạch của nền kinh tế, đó là cơ sở hạ tầng giao thông. Việc Nhà nước quyết tâm đầu tư vào hệ thống Metro nối dài từ trung tâm TP.HCM đến sân bay Long Thành hay đại dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam là một minh chứng điển hình cho tầm nhìn chiến lược. Khi các con đường huyết mạch này thông suốt, chi phí logistics sẽ giảm xuống, hàng hóa và con người luân chuyển nhanh hơn, tạo ra những vùng không gian kinh tế mới. Đây chính là cách Nhà nước thực hiện vai trò "người kiến tạo" mà Jean Tirole đã đề cập trong cuốn "Kinh tế học vì lợi ích chung".

Tirole cho rằng ở những lĩnh vực mà thị trường tự do không thể tự giải quyết hiệu quả do cần vốn đầu tư quá lớn và thời gian thu hồi vốn lâu, thì Nhà nước phải ra tay để đảm bảo lợi ích chung cho toàn xã hội. Một hệ thống tàu cao tốc không chỉ phục vụ người đi tàu, mà còn kéo giảm áp lực cho đường bộ, giảm ô nhiễm và mở ra cơ hội phát triển dịch vụ cho các địa phương nghèo dọc tuyến đường.

Bên cạnh những công trình hữu hình, chính sách công còn len lỏi vào ví tiền của từng cá nhân thông qua chính sách thuế. Những cuộc thảo luận gần đây về việc tăng mức giảm trừ gia cảnh và nâng mức cơ sở đóng thuế thu nhập cá nhân chính là một công cụ điều tiết kinh tế quan trọng. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn ngày càng đắt đỏ, việc điều chỉnh thuế không chỉ là câu chuyện công bằng xã hội mà còn là một tính toán kinh tế sắc sảo. Khi người dân được giữ lại nhiều tiền hơn, họ sẽ chi tiêu nhiều hơn cho giáo dục, y tế và tiêu dùng, từ đó kích cầu sản xuất trong nước. Điều này hoàn toàn khớp với triết lý của Tirole về việc sử dụng chính sách công để tối ưu hóa hạnh phúc của số đông, thay vì chỉ tập trung vào các chỉ số tăng trưởng thuần túy.

Nhìn vào bức tranh tổng thể này qua lăng kính của cuốn sách "Bước Nhảy Vọt Của Kinh Tế Việt Nam", chúng ta sẽ thấy rõ hơn một khát vọng bứt phá. Tiến sĩ Đinh Trường Hinh và Giáo sư Nguyễn Trọng Hoài đã nhấn mạnh rằng Việt Nam đang ở giai đoạn then chốt để vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Các tác giả chỉ ra rằng chúng ta không thể mãi dựa vào nhân công giá rẻ hay xuất khẩu thô. Những dự án như Metro hay đường sắt cao tốc chính là phần cứng để nâng cao năng suất lao động quốc gia, trong khi các cải cách về thuế và thể chế là phần mềm để kích hoạt sức sáng tạo của nội lực. Tầm nhìn của Nhà nước thông qua các chính sách thực tiễn này cho thấy một sự chuyển dịch mạnh mẽ, từ tăng trưởng dựa trên số lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng và kết nối.

Sự kết hợp giữa hạ tầng hiện đại và chính sách tài khóa linh hoạt tạo nên một hệ sinh thái để doanh nghiệp và cá nhân cùng phát triển. Khi một kỹ sư ở Sài Gòn có thể dễ dàng di chuyển đến Long Thành làm việc nhờ Metro và ngược lại, cũng như đồng lương của anh ta được bảo vệ tốt hơn nhờ mức thuế hợp lý, anh ta sẽ có động lực để cống hiến và đổi mới. Đó chính là "bước nhảy vọt" mà chúng ta đang kỳ vọng. Chính sách công ở đây đóng vai trò như một người dẫn đường, vừa khai thông các điểm nghẽn về vật chất, vừa tạo ra niềm tin và sự ổn định cho các tác nhân kinh tế.

Chính sách công của Việt Nam hiện nay không còn là những can thiệp rời rạc mà đang hướng tới một hệ thống đồng bộ và bền vững. Từ những mét đường ray cao tốc cho đến những con số trên biểu thuế thu nhập, tất cả đều đang xoay quanh trục giá trị cốt lõi là nâng cao vị thế của quốc gia trên bản đồ kinh tế toàn cầu. Hiểu được những chính sách này, chúng ta sẽ thấy mình không chỉ là người thụ hưởng mà còn là một phần trong hành trình đưa kinh tế Việt Nam thực hiện cú nhảy hóa rồng. Chính sự thấu hiểu và đồng thuận của xã hội đối với những bước đi chiến lược này sẽ là nhiên liệu quan trọng nhất để những con tàu cao tốc kia sớm về đích, mang theo sự thịnh vượng cho mọi tầng lớp nhân dân.