Có những cuốn sách đọc xong, mình thấy thế giới rộng hơn

Có những cuốn sách đọc xong, mình thấy thế giới rộng hơn. Nhưng cũng có những cuốn sách khiến mình nhận ra... Thì ra từ trước tới nay, mình đã nhìn thế giới quá nhỏ.

Đó là cảm giác của mình sau khi đọc bản bỏ túi Súng, Vi trùng và Thép của Jared Diamond vừa được nhà Omega Books gửi tặng. Đây cũng là cuốn sách thứ hai của Jared Diamond mình đọc, sau Biến động (Upheaval). 

Lần đầu là Biến động. Mình nhớ lúc gấp cuốn sách đó lại, điều đọng lại không phải là những cuộc khủng hoảng của Phần Lan, Nhật Bản hay Chile, mà là cách một dân tộc có thể thay đổi khi họ đủ dũng cảm nhìn lại chính mình. Thế nên khi cầm Súng, Vi trùng và Thép, mình cứ nghĩ đây sẽ tiếp tục là một cuốn sách về lịch sử.

Đọc được vài chương đầu, mình mới nhận ra mình đã nhầm. Jared Diamond không bắt đầu từ các vị vua, các cuộc chiến hay những đế chế. Ông bắt đầu từ... địa lý, từ khí hậu, từ những hạt giống đầu tiên và những loài động vật đầu tiên được con người thuần hóa. Và cũng từ đây, mình mới hiểu vì sao rất nhiều điều tưởng như là "số phận" của một dân tộc, thật ra đã được định hình từ hàng nghìn năm trước.

Trước khi bắt đầu đọc sách, mình có đọc được một bài viết của tác giả Một triệu trang sách, mình thấy rất thú vị. Thích vì cách anh ấy nhìn con người qua lăng kính của địa lý và lịch sử. Một góc nhìn vừa lãng mạn, vừa khiến mình có cảm giác như mọi nền văn minh đều mang trong mình một tính cách riêng. Nhưng rồi khi đọc Súng, vi trùng và thép, mình nhận ra Jared Diamond cẩn trọng hơn rất nhiều.

Ông không hề kết luận rằng người phương Tây yêu mãnh liệt hơn hay người phương Đông kín đáo hơn vì họ sống ở những nền văn minh khác nhau. Khoa học không đi đến những kết luận đơn giản như vậy. Điều Jared Diamond cố gắng lý giải là một câu chuyện dài hơn. Ông bắt đầu từ địa lý. Một vùng đất có khí hậu như thế nào, có những loại cây gì, có những loài động vật nào có thể thuần hóa, có thuận lợi cho việc trồng trọt hay không... tất cả những điều tưởng chừng rất xa con người ấy lại quyết định cách con người kiếm sống. Cách kiếm sống dần tạo nên nền kinh tế. Nền kinh tế hình thành nên cách tổ chức xã hội. Xã hội qua hàng trăm, hàng nghìn năm lại bồi đắp nên văn hóa. Và văn hóa tiếp tục ảnh hưởng đến cách chúng ta suy nghĩ, cư xử, yêu thương và nhìn thế giới. Đó không phải là mối quan hệ nhân quả theo kiểu "vì trồng lúa nên người phương Đông sống kín đáo" hay "vì đi biển nên người phương Tây bộc lộ cảm xúc nhiều hơn". Mà là cả một chuỗi tác động rất dài, rất phức tạp, nơi địa lý chỉ là điểm khởi đầu, còn văn hóa là kết quả của hàng nghìn năm lịch sử tích lũy.

Điều lớn nhất cuốn sách này mang lại cho mình không phải là thêm một kiến thức mới. Mà là lấy đi một chút sự tự tin rằng mình đã hiểu thế giới. Để thay vào đó là nhiều tò mò hơn. Nhiều kiên nhẫn hơn. Và nhiều lòng cảm thông hơn với những con người sinh ra ở một vùng đất khác mình, lớn lên trong một nền văn minh khác mình.

Có những cuốn sách đọc xong là gấp lại. Còn Súng, Vi trùng và Thép, với mình, là cuốn sách khiến mình muốn mở bản đồ thế giới ra... rồi bắt đầu đọc lại lịch sử thêm một lần nữa.

Cảm ơn Omega Plus Books đã phát hành phiên bản bỏ túi thuận tiện cho dòng sách lịch sử nhân loại như Sapiens và Súng, vi trùng và thép này.

- Omega+ Buddies Nguyễn Thanh Quang -