Cuộc phiêu lưu của Ngôn ngữ Anh - Tiểu sử tiếng Anh từ năm 500 đến năm

Với vỏn vẹn 400 trăm trang sách, chia thành 24 chương nhỏ tác giả Melvyn Bragg đã viết lại lịch sử của Anh ngữ một cách trọn vẹn.

Tiếng Anh ra đời và tồn tại ngặt nghèo từ thế kỷ thứ V khi xung đột tiếng nói và lợi ích giữa các bộ tộc/nhóm người Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-cùng.bwt' không được tìm thấy với cuộc xâm chiếm của tộc người German Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-ngoại.bwt' không được tìm thấy đang hồi đỉnh điểm. Cùng với bạo lực thì tín ngưỡng là vũ khí đắc lực để người La Mã đồng hóa nước Anh nhằm mục đích phục hưng đế chế. Những chương đầu của sách đầy ắp thông tin gây cấn và thú vị. Cuộc phiêu lưu của Anh ngữ đã không êm đẹp ngay từ đầu!

Nước Anh đã bị chia 2 bởi Danelaw line do Alfred "tự vẽ" Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-đường.bwt' không được tìm thấy . Sự chia cách này mang lại lợi ích và cũng góp phần tạo nên khác biệt trong giọng nói giữa 2 miền Nam - Bắc nước Anh do phía Bắc tiếp xúc và giao thương cùng người Norman. Đường Danelaw cũng là nguyên nhân thúc đẩy thay đổi ngữ pháp: hậu tố biến mất, giới từ xuất hiện, trật tự từ thay đổi để dù người nói có sai thì người nghe vẫn hiểu, mục đích chính của tiếng nói giao tiếp lúc bấy giờ vẫn là ưu tiên giao thương, trao đổi buôn bán. Tiếng Anh được đưa vào giảng dạy, chính tiếng Anh đã giúp Alfred thống nhất bờ cõi, xóa nạn mù chữ và nâng cao dân trí bằng cách dịch sách từ tiếng Latin sang.

Tiếp theo đó là những Chinh phạt, Trụ vững, Ngôn ngữ của các vị Vua và Tiếng Anh của Chúa, vv... Từng chương một cho thấy sự liền mạch và gắn kết giữa các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của tiếng Anh, đó là chính trị và tôn giáo. Về chính trị, đơn cử chỉ với chiến thắng vang dội của nước Pháp trước Anh trong trận Hastings năm 1066 là đã có hơn 10.000 từ vựng tiếng Pháp tràn vào nước Anh như thác lũ. Về tôn giáo là sự "lộng quyền", "bề trên" của các giáo sĩ "độc quyền" tiếng Latin luôn được cho là "thưởng đẳng" suốt hàng thế kỷ, vv... Tiếng Anh gần như tuyệt diệt rồi lại hồi sinh. Tiếng Anh là ngôn ngữ của sự phản kháng. Trong Đại dịch hạch Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-Cái.bwt' không được tìm thấy vào năm 1348 hay sự kiện chiếc máy in đầu tiên do Gutenberg phát minh ra đời vào năm 1453 tiếng Anh đều có liên quan mật thiết, từ tiếng nói đến văn tự, chữ viết. Tiếng Anh là ngôn ngữ của Nhà nước, của lòng dân và luôn luôn thay đổi.

Mình đã đọc một mạch không ngắt quãng vì tính bắt cầu giữa các chương. Tuy nhiên nếu lựa chọn tùy ý một chương nào đó để đọc...ngang thì vẫn sẽ hiểu Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-và.bwt' không được tìm thấy , vì mỗi chương như một bài viết hoàn chỉnh, gói gọn đầy đủ thông tin cần thiết để thấu hiểu một cách trọn vẹn. Nếu như các chương đầu của sách cung cấp đầy ắp các thông tin, các cột mốc, các đại sự kiện thì nửa phần sau của sách là cuộc phiêu lưu thật sự của tiếng Anh khi sự "ngoại lai", "vay mượn", "biến đổi",... từ tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha, Đan Mạch, Na Uy, Ấn Độ và cả tiếng Phạn, vv... trở nên bùng nổ. Tiếng Anh đã đến với Tân thế giới và tạo ra khái niệm tiếng Anh Anh - Mỹ trên đất Hoa Kỳ với sự phức tạp và đơn giản không ai ngờ tới. Mình thích chương về "nước Mỹ của tôi" nhất trong cuốn sách này. Tại chương này nguồn gốc các Bang của Mỹ, tên gọi sông ngòi, ngọn núi, địa danh,... ở Mỹ sẽ được tiết lộ đầy tính bất ngờ.

Tiếng Anh cũng đã bị phân biệt bởi màu da vào thế kỷ XVIII, số phận và hành trình khủng khiếp của các nô lệ châu Phi cũng đã cất lên tiếng nói trong cuốn sách này. Tiếng Anh "tôi tớ" đầy gian nan đau khổ cũng đã hát khúc khải hoàn, để từ đó đến thế kỷ XX đã tạo ra nhiều từ vựng chủ chốt trong ngành nghệ thuật. Nguồn gốc tiếng bồi, tiếng lóng, nguồn gốc của các từ tưởng chừng đơn giản như "I", "me", "they", "them", vv... cũng được làm sáng tỏ hết sức thú vị. Cả cái hay cái dở, cả khuyến khích và cấm kỵ, từ Thổ Nhĩ Kỳ, Địa Trung Hải đến Ấn Độ, Nigeria, vv... tiếng Anh từ một phương ngữ chỉ khoảng 150 nghìn người sử dụng đã vươn mình trở thành ngôn ngữ quốc tế có hơn 1,5 tỷ người dùng Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-và.bwt' không được tìm thấy , đã có rất nhiều thất bại và bài trừ, cả "xâm chiếm" xóa bỏ và học hỏi đổi mới, tiếng Anh đã phiêu lưu như một con sông đổ ra biển lớn. Cuộc phiêu lưu này được Melvyn Bragg tóm gọn với vô cùng nhiều tư liệu giá trị, đầy đủ cung bật cảm xúc và rất ý nghĩa. Mình sẽ đọc lại cuốn sách này thêm nhiều lần nữa vì nó có quá nhiều từ hay cần phải nhớ.

Các tên tuổi lớn như Chaucer, Shakespeare, John Wycliffe, William Tyndale,... cũng đã xuất hiện trong cuộc phiêu lưu của ngôn ngữ Anh với hàng loạt đoạn trích nguyên bản giàu hình tượng và xúc cảm. Quyển sách này chứa đựng rất nhiều vẻ đẹp ngôn từ của Anh ngữ đang chờ người khám phá.

- Ang Tấn Tâm -