Cuốn sách giúp gỡ bỏ những nhập nhằng về một thời kì đầy biến động.
Không thể phủ nhận "Đông Dương một nền thuộc địa nhập nhằng" ( sau đây xin được viết tắt: DDMNTDNN) rất khó đọc và nếu không đam mê về lịch sử hay số liệu, bạn sẽ dễ bỏ dở. Nhưng với tôi đây lại là một tác phẩm quý giá. Trong gần 700 trang sách của mình, hai tác giả Pierre Brocheux & Daniel Hemery ( PB &DH) đã tái hiện một Đông Dương từ 1858 đến 1954 với các mảng lĩnh vực lớn về kinh tế - văn hoá- chính trị - quân sự bằng một kĩ thuật viết sách Non Fiction ở tầm cao.
Nhờ vào chuyên môn cao của mình ( Cả hai đều là giáo sư Lịch sử của Pháp) mà PB và DH đã sàng lọc, lựa chọn trong rất nhiều tư liệu của gần 100 năm lịch sử để đưa vào sách những tư liệu quan trọng bậc nhất nhằm giúp người đọc của thế kỉ 21 có thể hình dung được những biến động ở cấp độ vĩ mô giữa các lực lượng khác nhau ở Đông Dương thời đó. Nhìn vào số liệu, bảng biểu, sơ đồ, ai thực sự không có hứng thú sẽ thấy nhanh nản, nhưng ai có hứng thú sẽ không khỏi thấy bất ngờ về nơi mình đang sống trong lịch sử từng có vai trò như thế nào đối với thế giới.
Nhờ đọc hết DDMNTDNN , tôi đã có được nhiều thông tin mới, kiến giải mới đối với các sự kiện mà trước đây tôi cũng từng được nghe nhắc đến trong các bài học trên lớp. Ví dụ tôi thấy được vai trò của các lực lượng xã hội như người Hoa, người Việt, người Lào, cao Miên người Pháp đã đấu tranh và hợp tác với nhau như thế nào trong giai đoạn này. Tại sao cùng trong xứ Đông Dương nhưng chỉ có ở VN mới có trào lưu văn học viết bằng chữ quốc ngữ, tại sao chỉ có ở VN mới có chủ nghĩa dân tộc mạnh mẽ, rõ ràng nhất chứ không phải ở Lào hay Cao Miên.
Cuốn sách được viết bởi người Pháp, có người đã từng sinh sống tại Sài Gòn ( PB) và rất am tường tình hình của VN khi đó, nhưng tác giả cũng không hề giấu đi những tiếc nuối và bất bình trước cách quản lý và khai thác thuộc địa của Pháp tại Đông Dương khi đó. Cuốn sách qua các dữ liệu khô khan phần nào nói lên một nỗi bất lực về việc tháo gỡ các mâu thuẫn xã hội nổi lên ở xứ này. Người Pháp đã làm nhiều cách khác nhau bao gồm cả rắn lẫn mềm, khuyến khích và đàn áp nhưng họ không thể giải quyết được quyền lợi của những người lao động chiếm số đông trong Xã hội Đông Dương như nông dân, công nhân khi đó. Để rồi khi dân số tăng cao, sản lượng lương thực không tăng + mất mùa lũ lụt và tình hình thế giới biến động đã buộc họ phải rút khỏi thuộc địa giàu có tài nguyên mà mình đã chiếm được
DDMNTDNN là một nỗ lực khái quát rất lớn của hai tác giả, vì hệ thống hoá cả một thời kì gần 100 năm lại chưa có độ lùi lịch sử là một việc rất khó. Nó sẽ luôn vấp phải nhiều phản biện đa chiều đến từ những bên khác nhau. Nhưng nhờ đọc sách, một số những nhập nhằng trong nhận định trước đây mà tôi thắc mắc dường như đã được thoả mãn một phần. Ví dụ tôi luôn thắc mắc rốt cuộc hệ thống tài chính tiền tệ đã được người Pháp vận hành như thế nào khi chiếm Đông Dương? Những đoạn viết về Ngân Hàng Đông Dương đã cho tôi kiến giải rõ nét nhất.
Viết về Đông Dương trên một bình diện rộng, sách cũng nhắc đến các nhân vật lịch sử mà tên tuổi của họ đã gắn liền với các mốc lịch sử không thể quên của dân tộc ta đó là: Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp ..vv khiến cho ta vừa đọc vừa cảm thấy tự hào, vì những nhân tài đó đều là những người thay đổi thời đại và cùng đẩy người Pháp ra khỏi thuộc địa mà họ đã chiếm giữ trong gần 80 năm.
Sự kiện kết lại quá trình đó chính là trận Điện Biên Phủ -1954.
-Phạm Tùng-
