Cuốn sách "Tử thư di truyền" thật sự rất hấp dẫn, nhiều thông tin thú vị

Cuốn sách "Tử thư di truyền" thật sự rất hấp dẫn, nhiều thông tin thú vị, được trình bày bắt mắt và dễ hiểu nhờ những minh hoạ rất thực tế. Dawkins xem mỗi sinh vật như một bản ghi về thế giới đã tạo nên nó. Cá thể đang sống hôm nay là một phần của vốn gene đã được hình thành qua vô số thế hệ, nơi những thành công và thất bại trong quá trình sinh tồn đều để lại dấu vết. Vì thế, đọc một sinh vật cũng có thể là đọc lại lịch sử tiến hóa được lưu giữ trong chính cơ thể nó.

Cuốn sách đi qua rất nhiều vấn đề: từ cách đọc hiểu sinh vật, “Hình” và “tượng”, bản chép đè, kỹ thuật đảo ngược, đến gene, ký ức tiến hóa, mối quan hệ giữa gene và môi trường, rồi hướng tới tương lai. Mỗi phần đều được Dawkins triển khai khá sâu, nhưng không khô cứng. Những khái niệm vốn dễ trở nên trừu tượng được ông diễn giải bằng những hình ảnh rất cụ thể, khiến việc lần theo một quá trình tiến hóa giống như đang tháo từng lớp của một cỗ máy để tìm hiểu nó được hình thành như thế nào.

Mình đặc biệt thích ví dụ về loài rắn đến từ Iran có phần chóp đuôi ngụy trang thành một con nhện. Khi nằm yên, “con nhện” ấy có thể chưa thật sự thuyết phục, nhưng lúc chiếc đuôi chuyển động, nó lại giống một con nhện đang chạy. Rắn ẩn trong hang, chỉ để lộ chiếc đuôi và thu hút những con chim tưởng rằng mình vừa phát hiện một bữa ăn. Với Dawkins, điều thú vị không chỉ nằm ở sự tinh vi của màn ngụy trang, mà ở câu hỏi: một đặc điểm phức tạp như thế đã tiến hóa từng bước ra sao?

Không thể có chuyện chiếc đuôi đột nhiên xuất hiện hoàn chỉnh. Có thể những giai đoạn đầu chỉ là một chuyển động đơn giản đủ gây chú ý với con mồi, sau đó qua vô số thế hệ, những biến đổi có lợi được giữ lại và tiếp tục được tinh chỉnh. Đó chính là cách Dawkins dùng kỹ thuật đảo ngược, từ một đặc điểm đang tồn tại, lần ngược về những áp lực chọn lọc và những điều kiện môi trường có thể đã tạo nên nó.

Đọc "Tử thư di truyền", mình có cảm giác đang lật giở từng lớp chữ trên một bản chép đè khổng lồ của sự sống: một dòng lịch sử tiến hoá lâu dài, phức tạp và đáng kinh ngạc phía sau.