Học cách xem tranh qua bộ sách “Công cụ thưởng ngoạn nghệ thuật”
Trong ba hình thức biểu đạt của con người: Ngôn ngữ, Hội họa, Âm nhạc thì Hội họa vẫn luôn là lĩnh vực khiến tôi cảm thấy thiếu tự tin nhất. Cảm giác này đặc biệt rõ rệt khi tôi có dịp tới các bảo tàng lớn, đứng trước những tác phẩm hội họa nổi tiếng và cảm thấy bối rối vì không có cảm nhận hoặc ý niệm gì. Có lẽ vì vậy mà tôi luôn muốn tìm hiểu về hội hoạ một cách nghiêm túc nhưng mãi đến gần đây tôi mới có thời gian để bắt đầu “học hỏi” về hội họa.
Sau khi đã “luyện” xong cuốn “Câu chuyện nghệ thuật” của E.H.Gombrich và có hiểu biết cơ bản về lịch sử hội họa, tôi muốn trang bị tiếp cho mình kiến thức xem tranh thực chiến. Do đó, tôi chọn đọc bộ sách “Công cụ thưởng ngoạn nghệ thuật” của nhà Omega+ gồm ba cuốn sách khá mỏng nhưng có rất nhiều thông tin và nhiều tranh in màu chất lượng cao tuyệt đẹp. Dưới đây là đánh giá nhanh của tôi cho từng cuốn trong bộ này:
1. XEM TRANH – 10/10
Cuốn này hay nhất trong cả bộ, cung cấp cho người đọc những kiến thức cơ bản súc tích về các yếu tố tạo nên một bức tranh: nội dung, chất liệu, màu sắc, không gian, phối cảnh,… Phần tôi thích nhất là các ví dụ rất ấn tượng mà tác giả chọn đưa vào sách, giúp độc giả có thể quan sát sự khác biệt và biến đổi trong phong cách và hình thức diễn đạt của các nghệ sỹ khác nhau trên cùng một đề tài hoặc qua các giai đoạn khác nhau.
Tôi nhận ra rằng xem tranh không chỉ là hiểu nội dung bức tranh kể gì, mà còn là chiêm ngưỡng cách người nghệ sĩ kể câu chuyện ấy bằng bố cục, màu sắc, ánh sáng hay đường nét như thế nào. Nhờ vậy, cuốn sách giúp tôi cảm thấy tự tin và hứng thú hơn hẳn khi quan sát một bức tranh, có kiến thức để phân tích một bức tranh sâu sắc hơn thay vì chỉ lướt qua hời hợt như mỗi lần đi bảo tàng trước đây.
2. ĐỂ HIỂU NGHỆ THUẬT – 8/10
Cuốn sách này có một số nội dung tương đồng với cuốn “Xem tranh”, nhưng nhờ sử dụng những ví dụ minh họa khác nhau nên khi đọc vẫn mang lại nhiều góc nhìn thú vị. Điều đặc biệt là tác giả liên tục đặt ra những câu hỏi không có lời giải đáp, để người đọc tự suy tư và chiêm nghiệm về nghệ thuật.
Càng đọc sách, xem tranh và suy ngẫm, tôi càng hiểu hơn câu tuyên ngôn nổi tiếng của cụ Gombrich: “Không có thứ gọi là Nghệ thuật, chỉ tồn tại các Nghệ sĩ”. Khi mới tìm hiểu về hội họa, hầu như chúng ta đều tập trung vào việc ghi nhớ các khái niệm nhằm phân loại các trường phái, trào lưu nghệ thuật. Nhưng khi đã đắm mình đủ nhiều trong các tác phẩm, bạn sẽ dần dần quên đi lý thuyết và hình thành nên thị hiếu thẩm mỹ riêng của mình. Càng ngắm nhiều tác phẩm thuộc những thời kỳ và khuynh hướng khác nhau, tôi càng tự tin vào cảm nhận cá nhân của mình khi xem tranh, và không còn quá đặt nặng việc diễn giải tác phẩm theo các hệ quy chiếu học thuật nữa.
Suy cho cùng, không có khuynh hướng nghệ thuật nào tồn tại vĩnh cửu, cũng không có một chuẩn mực chung về cái đẹp hay nghệ thuật có thể áp dụng cho mọi con người, mọi nền văn hóa và mọi thời đại. Vì vậy, chúng ta hãy cứ hồn nhiên khi xem tranh, dạo bước trên hành trình học hỏi và thưởng thức nghệ thuật; tự do cảm nhận hội họa bằng trái tim, tri thức và vốn sống của chính mình.
3. NHỮNG THỜI KHẮC THEN CHỐT CỦA NGHỆ THUẬT – 7/10
Cuốn này là cuốn tôi đánh giá thấp nhất trong cả bộ sách. Theo tôi, một "thời khắc then chốt" nên là một sự kiện làm thay đổi cách nghệ thuật được sáng tác, tiếp nhận hoặc định nghĩa. Vì vậy, trong 50 thời khắc được chọn đưa vào sách, có khá nhiều thời khắc tôi thấy không đủ thuyết phục, kiểu như Velasquez được phong tặng hiệp sỹ, Rembrandt bị phá sản, hay là Bức tranh Mona Lisa bị đánh cắp,… Nếu cuốn này cắt xuống còn khoảng 30 thời khắc thì vừa vặn và có ý nghĩa khắc họa được những cột mốc của lịch sử nghệ thuật từ Phục hưng tới Hiện đại. Hoặc nếu muốn giữ độ dài sách tương ứng hai cuốn kia thì có lẽ tác giả cần tuyển chọn các thời khắc khác có ý nghĩa “then chốt” hơn.
Sau ba cuốn này, tôi sẽ tiếp tục mở rộng hành trình tìm hiểu hội họa sang các truyền thống nghệ thuật khác như Trung Hoa, Nhật Bản và nghệ thuật hiện đại, những chủ đề mà bộ sách này mới chỉ chạm tới rất ít. Hi vọng những cuốn sách tiếp theo sẽ giúp tôi hiểu sâu hơn và thưởng thức trọn vẹn hơn một thế giới đầy màu sắc mà trước đây tôi vẫn luôn đứng bên ngoài.
- Ta Lien -
