Khi ai cũng biết rằng ai cũng biết

Tôi có một câu chuyện

Bạn biết câu chuyện đó của tôi

Tôi biết rằng bạn biết câu chuyện đó của tôi

Bạn biết rằng tôi biết bạn biết câu chuyện đó

Tôi biết rằng bạn biết tôi biết bạn biết câu chuyện đó.

Bạn mất dấu câu chuyện trên ở cấp độ suy nghĩ lồng nhau ở cấp độ mấy nè. Mình thì tới câu 3 câu 4 là đã nhức hết cả đầu rồi. 

Trên đây chỉ là một ví dụ thường gặp trong đời sống hàng ngày về khía cạnh tâm lý học xã hội của điều được định nghĩa là Tri thức chung. Nghĩa là sự tương tác qua lại của cấp độ hiểu biết lẫn nhau, và đôi khi nó là trò chơi trí tuệ khi hai bên thăm dò về điều bạn biết có giống điều tôi biết hay không. "Điều hiển nhiên chẳng được ai nhìn thấy cho đến khi có kẻ nói ra rõ ràng". Nhưng ai sẽ là người nói ra "rõ ràng". Đó là lý do mà đôi khi người ta phải chọn cách biểu đạt vòng vo,với rủi ro bị hiểu lầm, còn hơn là chỉ đơn giản nói thẳng. Lý do chính là vì người ta muốn bảo toàn đường rút lui, giữ lại vùng an toàn cho mình khi tri thức riêng của bản thân không phải là tri thứ chung.

Có rất nhiều ví dụ xuyên suốt cuốn sách về tri thức chung ảnh hưởng đến hành vi của con người khi cân nhắc ma trận hành động, hợp tác để tối ưu hóa kết quả hay giữ món lợi nhỏ cho mình nhưng chắc chắn. Tuy nhiên, các lập luận hầu như đều dựa trên giả định rằng tất cả chúng ta đều lý trí và đều biết rằng người khác cũng lý trí. Mà điều đó thì thực sự là chắc lac khó. 

Một quyển sách thú vị và không quá khó đọc đâu. Mình vốn không chuyên về tâm lý xã hội mà đọc vẫn hiểu mà, tuy hơi chậm. Mục tiêu đọc trong 10 ngày mà thành 20 ngày. 

- Ngô Trúc-