"Khi cái chết hóa thành sự sống" - cuốn cẩm nang về ghép tạng

Cuốn sách được viết bởi Giáo sư phẫu thuật ghép tạng tại Đại học Wisconsin : JOSHUA D. MEZRICH. Điểm mình khâm phục ở tác giả chính là dù đây chỉ là bản ghi chép nhưng ông lại rất cẩn thận khi đã liệt kê hơn trăm tài liệu tham khảo với hàng chục danh mục chọn lọc và rất nhiều mục từ tra cứu như một bài nghiên cứu y khoa ở cuối cuốn sách.

Toàn bộ cuốn sách là những ghi chép chân thực từ "tuyến đầu" phòng mổ – nơi diễn ra những ca phẫu thuật cấy ghép nội tạng, một ranh giới vô cùng mong manh giữa sự sinh tồn và sự kết thúc. Trong đó đan xen giữa trải nghiệm cá nhân của tác giả (từ một bác sĩ nội trú chịu áp lực 130 giờ làm việc/tuần cho đến khi trở thành phẫu thuật viên chính) với lịch sử phát triển đầy thăng trầm của ngành ghép tạng hiện đại (từ những thất bại ban đầu đến kỷ nguyên của thuốc chống thải ghép) .

Tác giả đã dùng những từ ngữ dễ hiểu nhất để giúp cho người đọc dù không làm trong ngành nhưng vẫn có thể hiểu dễ dàng. Lịch sử của phẫu thuật ghép tạng được tác giả lồng ghép một cách khéo léo trong việc kể lại hành trình đến với công việc trở thành một bác sĩ phẫu thuật ghép tạng.

Với lối kể chuyện lôi cuốn, ông đã kể về lịch sử y khoa như một cuốn truyện trinh thám. Thay vì những thuật ngữ khô khan, Mezrich tái hiện lịch sử ngành ghép tạng thế kỷ XX như một hành trình tiên phong đầy quả cảm. Độc giả sẽ được biết về những bác sĩ "điên rồ" thời xưa – những người từng bị coi là tội đồ hay kẻ mổ xẻ vô nhân tính khi cố gắng chuyển đổi nội tạng giữa các cơ thể, cho đến khi họ tìm ra cơ chế đào thải và phát minh ra thuốc ức chế miễn dịch, biến điều không tưởng thành hiện thực. Ngày nay, tại Việt nam số lượng người cần nhận tạng ngày một tăng nhưng những kiến thức, kinh nghiệm hay thông tin về ghép tạng lại thiếu thốn rất nhiều vì vậy nếu ai đó muốn tìm hiểu về ghép tạng thì mình nghĩ đây là một cuốn sách cần thiết và hữu dụng.

Chúng ta thường coi cái chết là dấu chấm hết, là sự mất mát tuyệt đối. Cái chết là tro bụi. Nhưng qua lăng kính của Mezrich, cái chết của một người – nếu được lựa chọn đúng lúc – có thể trở thành "món quà cuối cùng" cứu sống từ 5 đến 6 con người khác. Một trái tim ngừng đập trong lồng ngực này có thể tiếp tục đập và mang lại nụ cười trong một lồng ngực khác. Cái chết lúc này không còn là sự hủy diệt, mà là sự tiếp nối vô giá của sự sống.

Sức hấp dẫn lớn nhất của bản ghi chép này là cách tác giả khai thác tâm lý của ba nhóm đối tượng:

• Người hiến và gia đình họ: Đó là những người phải đưa ra quyết định khó khăn nhất cuộc đời: Ký vào giấy hiến tạng của người thân vừa qua đời (thường do tai nạn hoặc chết não) ngay trong lúc nỗi đau đớn đang tột cùng. Hiến tạng biến một bi kịch (tai nạn, đột quỵ, chết não) thành một hành động nhân văn cao đẹp. Người ra đi không biến mất vào cát bụi một cách vô nghĩa; họ để lại một di sản sống động và cứu rỗi cuộc đời của nhiều gia đình khác.
  
• Người nhận tạng: Những bệnh nhân suy gan, suy thận, suy tim… giai đoạn cuối. Họ sống trong sự mòn mỏi, khắc khoải chờ đợi một "phép màu". Phép màu ấy trớ trêu thay lại chỉ xuất hiện khi có một người khác ra đi. Nhìn thấy những bệnh nhân phải nằm chung với máy móc, giành giật từng hơi thở để chờ tạng, Mezrich nhắc nhở chúng ta về giá trị của một cơ thể khỏe mạnh. Cuốn sách thôi thúc người đọc tự hỏi: "Nếu thời gian của ta là hữu hạn, ta sẽ sống thế nào cho xứng đáng và ta có thể để lại di sản gì cho cuộc đời này khi không còn nữa?"
  
• Bác sĩ phẫu thuật: Người đứng ở giữa giao điểm này. Họ vừa cúi đầu biết ơn, làm lễ mặc niệm trang nghiêm trước thi thể người hiến, vừa phải lập tức giữ cái đầu lạnh để thực hiện kỹ thuật cắt - nối chuẩn xác nhằm cứu sống người nhận.
  

Mezrich không vẽ nên một màu hồng phép màu của y học. Ông đưa độc giả vào những ca trực xuyên đêm nghẹt thở, những chuyến bay bão giông đi thu nhận tạng từ một thành phố khác, và áp lực tính bằng giây khi chạy đua với thời gian để giữ cho nội tạng hiến tặng không bị hoại tử. Người đọc sẽ thấy được sự mệt mỏi thể xác của người bác sĩ, những khoảnh khắc nghi ngờ bản thân khi ca mổ thất bại, và cả những "cuộc chiến" tâm lý khi chứng kiến bệnh nhân cận kề cái chết.Trong cuốn sách, Mezrich không né tránh những góc khuất đầy đau lòng khi các điều phối viên y tế phải thuyết phục người thân hiến tạng . Hầu hết người hiến tạng tiềm năng là những người trẻ, khỏe mạnh bị tai nạn giao thông hoặc đột quỵ dẫn đến chết não. Gia đình họ vừa nhận tin sét đánh, đang ở trạng thái tâm lý sốc,đau khổ, giận dữ và phủ nhận. Việc đề cập đến "hiến tạng" lúc này dễ bị coi là nhẫn tâm và xúc phạm nỗi đau của họ. Ở nhiều quốc gia (đặc biệt là Á Đông), quan niệm "chết phải toàn thây" hay nỗi sợ người chết bị đau đớn khi phẫu thuật lấy tạng là rào cản rất lớn. Thân nhân sợ mang tội bất hiếu hoặc làm tổn thương linh hồn người đã khuất. Nhiều gia đình lo ngại một cách tiêu cực rằng nếu họ ký vào giấy hiến tạng, các bác sĩ sẽ không tận lực cứu chữa cho người thân của họ khi vào viện, nhằm lấy tạng cho người khác. Việc xây dựng lại niềm tin trong vài giờ đồng hồ ngắn ngủi tại phòng hồi sức cấp cứu là áp lực nghẹt thở đối với đội ngũ y tế.

Nhờ những trang viết chân thực này của Joshua D. Mezrich, độc giả mới thấu hiểu rằng: Đằng sau mỗi ca ghép tạng thành công không chỉ có hào quang của khoa học, mà còn là hành trình vượt qua nỗi đau và sự nghiệt ngã của số phận để tình người được tỏa sáng.

Trong cuốn sách "Khi cái chết hóa thành sự sống", bác sĩ Joshua D. Mezrich đã ghi lại những câu chuyện vô cùng xúc động về sự hồi sinh kỳ diệu của các bệnh nhân sau khi nhận tạng. Sự thay đổi cuộc đời của họ không chỉ dừng lại ở khía cạnh thể xác, mà là một sự tái sinh hoàn toàn về mặt tâm hồn, lối sống và nhận thức.

Cuốn sách không chỉ ghi lại các kỹ thuật y khoa mà còn là những trải nghiệm tâm lý sâu sắc về ranh giới sinh tử. Với mình , có những trích đoạn thật sự làm lay động lòng người :

"Trong mọi lĩnh vực khác của y học, chúng ta dành cả đời để chiến đấu chống lại cái chết… nhưng cấy ghép tạng thì khác. Trong lĩnh vực này, cái chết chính là điểm khởi đầu của chúng tôi."

"Căn bệnh hiểm nghèo cô lập người bệnh khỏi những người họ yêu thương... Nhưng cấy ghép tạng thay đổi tất cả. Để nó diễn ra, một ai đó phải bước vào và gánh vác bớt sự đau khổ cùng bạn. Đó có thể là món quà vị tha từ một người đã khuất mà bạn chưa từng gặp... Ai đó đã đưa ra quyết định: 'Hãy để tôi ở bên bạn trong nỗi đau này, trong sự phục hồi này, và chia sẻ rủi ro cùng bạn'."

"Gặp gỡ những gia đình đang đau buồn của người hiến tạng vừa là phần khó khăn nhất, vừa là phần ý nghĩa nhất trong công việc của tôi. Những con người đó đang trải qua trải nghiệm tồi tệ nhất cuộc đời họ... và món quà sự sống cuối cùng ấy trở thành ý niệm tích cực duy nhất mà họ có thể bấu víu vào."

Những trang viết thành thật đến mức trần trụi này của Mezrich khiến cuốn sách trở nên vô cùng giá trị, biến ông từ một chuyên gia y khoa xa vời trở thành một người đồng hành đáng mến, giúp độc giả thấu cảm sâu sắc hơn với áp lực tâm lý đè nặng lên vai những người đang ngày đêm tranh chấp sự sống từ tay tử thần.

Joshua D. Mezrich viết rằng, phần thưởng lớn nhất của một bác sĩ phẫu thuật không phải là sự thán phục của đồng nghiệp, mà là nhìn thấy một bệnh nhân từng cận kề cái chết quay lại phòng khám định kỳ sau vài năm với nụ cười rạng rỡ, làn da hồng hào, khoe về một công việc mới, một đứa con mới chào đời, hoặc một giải chạy marathon họ vừa hoàn thành.
Đó không chỉ là y học thành công, đó là phép màu của sự tiếp nối – nơi cái chết đã thực sự hóa thành sự sống.

Đây không chỉ là cuốn sách dành cho những ai yêu thích ngành y, mà là tác phẩm dành cho bất cứ ai đang tìm kiếm một điểm tựa tinh thần để bớt sợ hãi cái chết, để hiểu hơn về giá trị của lòng trắc ẩn và sự sống. Sách có lối viết gần gũi, giàu cảm xúc, đôi chỗ khiến bạn phải rơi nước mắt vì xúc động nhưng khép lại sẽ là một cảm giác ấm áp và biết ơn cuộc đời.

Hơn 20 năm gắn bó với ngành y, làm việc tại cơ sở ghép tạng lớn nhất cả nước, mình cũng muốn chia sẻ một chút về lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam.Nếu năm 1954, Murray đã tiến hành ghép thận thành công đầu tiên cho một cặp sinh đôi cùng trứng thì tại Việt nam dưới sự chỉ đạo của GS Tôn Thất Tùng đã bắt đầu đặt nền móng đầu tiên cho lĩnh vực ghép tạng bằng ca ghép thực nghiệm đầu chó vào năm 1963. Điều đó cho thấy Việt nam cũng song hành cùng thế giới về lĩnh vực ghép tạng.

Ngành ghép tạng tại Việt Nam bắt đầu từ ca ghép thận đầu tiên vào ngày 4/6/1992 tại Bệnh viện Quân y 103 và đến nay đã thực hiện thành công khoảng 10.000 ca ghép tạng trong đó phần lớn là ghép thận. Năm 2007 Thực hiện ca ghép gan người lớn đầu tiên từ người cho sống. Năm 2010 (Ghép tạng từ người chết não đầu tiên): Đánh dấu bước tiến mới khi nguồn tạng bắt đầu được lấy từ người cho chết não. Những năm sau đó là ghép đồng thời tim - gan, ghép phổi, khí quản và gần đây nhất là ghép chi thể, dương vật (trên toàn thế giới chỉ ghi nhận 4-6 ca). Khó khăn lớn nhất của lĩnh vực ghép tạng không chỉ là kỹ thuật, chuyên môn mà là việc thuyết phục người hiến tạng cho sống và thân nhân người hiến chết não- việc đó ở Việt Nam sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với Thế giới. Khó khăn khi đối mặt với người nhà người hiến, do quan niệm tâm linh, khó khăn khi vận chuyển tạng giữa các khu vực khi mà phương tiện vận chuyển còn hạn chế. Hầu hết các ca ghép tạng đều diễn ra vào ban đêm đến gần sáng (quy trình từ lúc gia đình chấp nhận hiến đến lúc đánh giá người bệnh chết não là một quy trình nghiêm ngặt và cẩn thận). Việt Nam hiện đang có hàng trăm nghìn người cần được ghép tạng để kéo dài sự sống. Chi phí cho điều trị suy tạng rất lớn. Vì vậy việc vượt qua những rào cản về mặt tâm lý, quan niệm, cái nhìn của xã hội để quyết tâm hiến tạng của gia đình những người bệnh đã chết não đó thật sự là những hành động đẹp đẽ và nhân văn cao cả trao tặng món quà quý giá của sự sống.

"Cuối cùng, xin gửi lời tri ân ,cảm ơn đến những người hiến tạng, dù còn sống hay đã khuất. Họ là những anh hùng thực sự. Bởi, CHO ĐI LÀ CÒN LẠI MÃI MÃI . Họ không chỉ sống trong lòng người thân mà vẫn còn hiện hữu ở trên thế gian".

- Omega+ Buddies Tran Minh -