Khi sự đổ vỡ là khởi nguồn của kết nối
Bích Ngọc
Thứ Tư,
25/03/2026
6 phút đọc
Nội dung bài viết
Đại dịch Covid-19 đi qua, để lại trong chúng ta một cảm giác hoang mang sâu sắc: chuỗi cung ứng đứt gãy, các quốc gia đóng cửa biên giới, và chủ nghĩa bảo hộ rục rịch quay trở lại. Hầu hết chúng ta đều tin rằng, những cuộc khủng hoảng quy mô toàn cầu chính là nhát dao cắt đứt sợi dây liên kết của thế giới. Thế nhưng, khi gấp lại những trang đầu tiên của cuốn sách "Bảy cuộc khủng hoảng định hình toàn cầu hóa" (Harold James), mọi định kiến trong tôi đã hoàn toàn bị đảo lộn. Hóa ra, nghịch cảnh không phải là dấu chấm hết, mà là một "điểm gãy" mang tính đột phá.
Điều khiến cuốn sách này trở nên đặc biệt hấp dẫn không nằm ở việc nó liệt kê lịch sử, mà ở cách giáo sư Harold James đúc kết một quy luật bất ngờ: các cú sốc về nguồn cung thường thúc đẩy toàn cầu hóa, trong khi các cú sốc về nhu cầu lại làm chậm tiến trình ấy.
Khi đọc đến đây, tôi chợt bừng tỉnh. Hãy nhìn lại cách thế giới chao đảo vì thiếu hụt lương thực, năng lượng hay vắc-xin thời gian qua. Tưởng chừng đó là bước lùi, nhưng chính tình trạng khan hiếm và đắt đỏ ấy lại sinh ra động lực to lớn, buộc con người phải sáng tạo lại cách thức vận hành, tìm kiếm những giải pháp và kênh phân phối mới để sinh tồn. Khủng hoảng, qua lăng kính của Harold James, là một chất xúc tác tàn nhẫn nhưng cần thiết để thị trường tái cấu trúc và đổi mới.
Tác giả đã rất tài tình khi chỉ ra rằng, những biến động định hình lại toàn bộ nhân loại thường bắt nguồn từ những mầm mống nhỏ bé đến không tưởng. Đó có thể là một loại nấm làm thối khoai tây ở Ailen giữa thế kỷ XIX, một vụ ám sát năm 1914, hay một chủng virus xuất hiện cuối năm 2019. Xuyên suốt 7 cuộc khủng hoảng kéo dài hơn 2 thế kỷ , tôi rùng mình nhận ra lịch sử luôn lặp lại: sự ách tắc lương thực ở eo biển Dardanellia năm 2022 thực chất mang hình bóng y hệt của những năm 1840 hay thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ nhất.
Nếu bạn e ngại một cuốn sách lịch sử kinh tế sẽ đầy rẫy những học thuyết khô khan, thì cuốn sách này sẽ làm bạn ngạc nhiên. Harold James có một tài kể chuyện xuất chúng, khiến các nhà kinh tế học bước ra khỏi trang sách như những nhân vật sống động. Từ Karl Marx, John Maynard Keynes, cho đến Milton Friedman hay những chính khách đương đại , những quyết định và tư tưởng của họ giữa thời khắc "dầu sôi lửa bỏng" được khắc họa vô cùng chân thực, cho thấy khủng hoảng luôn gắn liền với những lựa chọn và sự điều chỉnh thể chế của con người.
"Bảy cuộc khủng hoảng định hình toàn cầu hóa" không phải là một cuốn sách dễ đọc lướt, nhưng là một tác phẩm buộc bạn phải tư duy sâu. Nó dành cho những ai không muốn bị "dắt mũi" bởi những tin tức bi quan thường nhật, mà muốn nhìn thấu quy luật vận hành của dòng chảy vốn, hàng hóa và con người. Giữa một thế giới đang không ngừng biến động, đây chính là tấm bản đồ dẫn đường để chúng ta hiểu rằng: sau mỗi đợt chao đảo, một trật tự kết nối mới chắc chắn sẽ được tái sinh.
-Trang Lam-
