Khoa học, kỹ thuật và quyền lực: Diện mạo Việt Nam tiền hiện đại qua hai công trình nghiên cứu
Bích Ngọc
Thứ Năm,
30/04/2026
4 phút đọc
Nội dung bài viết
Lược sử Khoa học và Kĩ thuật Việt Nam tiền hiện đại - Cuốn sách do Trần Trọng Dương, Phạm Vũ Lộc, Nguyễn Ngọc Phương Đông thực hiện, cung cấp cái nhìn tổng thể về sự hình thành và phát triển của khoa học-kỹ thuật bao gồm:
Khoa học bản địa dựa trên kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp, y học cổ truyền, kiến thức thiên văn, và toán học dân gian. Kỹ thuật tiền hiện đại ghi nhận sự phát triển của kỹ thuật đúc đồng, xây dựng công trình, kỹ thuật quân sự (vũ khí) và các ngành nghề thủ công nghiệp tinh xảo. Khoa học-kỹ thuật thời kỳ này gắn liền với nhu cầu thực tiễn của sản xuất và quản lý nhà nước, thường mang tính kinh nghiệm, ít tính lý thuyết hệ thống hóa.
Nhà nước và quyền lực chính trị ở Việt Nam đầu thế kỷ XIX, cuốn sách này của TS. Vũ Đức Liêm nghiên cứu sâu về cấu trúc chính trị thời Nguyễn. Nhà Nguyễn (thành lập năm 1802) thiết lập bộ máy cai trị thống nhất trên lãnh thổ rộng lớn sau thời kỳ chia cắt. Quyền lực chính trị ở thời kỳ này là tập quyền cao độ, lấy nho giáo làm hệ tư tưởng chính thống, xác lập quyền lực quân chủ chuyên chế tập trung vào tay hoàng đế. Tăng cường quản lý thông qua hệ thống hành chính, luật pháp (Hoàng Việt luật lệ), và đẩy mạnh các chính sách khảo sát, bản đồ hóa đất nước để củng cố quyền lực
Hai tác phẩm này cung cấp cái nhìn toàn diện về cả phương diện tri thức thực tiễn và cấu trúc quyền lực trong giai đoạn chuyển mình quan trọng của lịch sử Việt Nam. Đây cũng là một bộ sưu tập chuyên sâu về lịch sử Việt Nam, có sự bổ trợ về nội dung lẫn nhau. Hai cuốn sách cùng phác họa diện mạo của xã hội Việt Nam thời tiền hiện đại thông qua hai trụ cột chính: chính trị và hạ tầng. Cuốn Lược sử khoa học và kĩ thuật Việt Nam tiền hiện đại cung cấp cái nhìn về năng lực sáng tạo của người Việt qua các lĩnh vực như quân sự, trị thủy, kiến trúc và thiên văn, cuốn Nhà nước và quyền lực chính trị ở Việt Nam đầu thế kỷ XIX tập trung vào cách thức tổ chức bộ máy nhà nước, pháp luật và sự thâu tóm quyền lực của triều đình trung ương.
Đặc biệt, mối liên hệ công cụ và quyền lực thể hiện rõ ở giai đoạn triều Nguyễn, sự liên hệ rõ ràng nhất nằm ở việc khoa học kĩ thuật phục vụ cho mục tiêu chính trị. Dưới thời Minh Mạng, các thành tựu về kỹ thuật quân sự (đúc súng, đóng tàu hơi nước theo mẫu phương Tây) và kiến trúc (xây dựng kinh thành, lăng tẩm) là công cụ trực tiếp để khẳng định uy quyền và bảo vệ sự thống nhất của nhà nước tập quyền. Các kĩ thuật đo đạc bản địa và vẽ bản đồ địa lý hỗ trợ trực tiếp cho cải cách hành chính cho việc chia tách 30 tỉnh và xác lập chủ quyền biển đảo Hoàng Sa - Trường Sa
-Nhi Phương-
