Một lối tiếp cận giáo dục Trung Hoa hệ thống sống động, tổng hòa và mang tính thực tiễn cao

Trong "Đạo giáo và các tôn giáo Trung Quốc" của Henri Maspero thì Khổng giáo, Phật giáo, Đạo giáo qua từng giai đoạn đều muốn chứng minh sự vượt trội của mình. Thông qua những kinh điển, triết lý của giáo phái để hướng dẫn tinh thần người Trung Quốc thời xưa. Nhưng những tư tưởng mới thường được đưa vào dần dần để có thể hòa nhập vào khuôn khổ cũ mà không phá vỡ nó. Vì vậy ở Trung Quốc không xảy ra những cuộc cách mạng hoàn toàn giữa các tôn giáo với nhau điều đó cho thấy gốc rễ chung của các tôn giáo đều hướng đến hành thiện, hành động thuận theo quy luật của tự nhiên, chính điều đó đã dung hòa các tính ngưỡng với nhau, cùng tồn tại song song mà không triệt tiêu lẫn nhau.

Henri Maspero đã khéo léo đi sâu nghiên cứu đời sống tâm linh thực tế của quần chúng nhân dân qua các thời kỳ từ thời cổ đại, Hán, Đường kéo dài đến thời kỳ hiện đại qua đó đã làm rõ được mối quan hệ đa chiều và làm nổi bật sự giao thoa giữa Đạo giáo, Phật giáo, Nho giáo cũng như các tín ngưỡng dân gian gian để tạo nên đời sống tâm linh tổng hòa của người Trung Quốc.

Ông cũng đặc biệt lưu tâm đến quá trình đi tìm kiếm sự bất tử của người xưa và xác định mục tiêu cốt lõi của Đạo giáo tôn giáo là đạt tới trường sinh bất tử thông qua các phương pháp kết hợp giữa thể xác và tinh thần như luyện khí công, đạo dẫn, nội đan, ngoại đan, chế độ ăn, tích đức... điều chứng minh mong muốn thống trị lâu dài thông qua cuộc sống bất tử; đồng thời cũng thể hiện sự nhỏ bé của mình trước vũ trụ bao la bởi vào thời kỳ đó con người quá nhỏ bé so với thiên nhiên, những kiến thức về vũ trụ còn hạn chế, họ muốn mình sẽ tự làm chủ nhưng chưa có kiến thức về vũ trụ, thiên văn, sinh học... Con người hoàn toàn bị động trước thiên tai, dịch bệnh, và cái chết.

Để phản ứng lại sự khắc nghiệt của thiên nhiên những người có tư duy tiến bộ và muốn làm chủ vận mệnh đã tự học và chứng minh con người có sức mạnh vô địch nếu nắm bắt được các quy luật tự nhiên. Câu “Ngã mệnh tại ngã, bất tại thiên” đã chứng minh tư duy sáng suốt đó, khi hiểu được như vậy người xưa có thể quyết định số phận của mình trước những tác động từ bên ngoài thay vì cầu xin thần linh và các thế lực khác một cách thụ động, Đạo giáo cho rằng con người có thể tự cải tạo cơ thể từ bên trong. Bằng cách kiểm soát hơi thở, luyện tập thể chất, và luyện đan, con người chủ động giữ lại “nguyên khí”, ngăn chặn sự thoái hóa tự nhiên.

Một chủ đề rất rộng và Maspero là một trong những độc giả phương Tây đầu tiên tiếp cận và xây dựng nên một lịch sử Đạo giáo có hệ thống và cơ sở văn bản xác thực. Bởi ông đã khéo léo đặt tôn giáo vào tiến trình lịch sử - xã hội. Các nghiên cứu đã gắn sự phát triển của Đạo giáo và các tôn giáo Trung Quốc không chỉ là lý thuyết thuần túy, mà gắn liền với cấu trúc xã hội, sinh hoạt cộng đồng và tư tưởng của con người qua từng giai đoạn lịch sử làm nổi bật lên dấu ấn tôn giáo tồn tại hàng ngàn năm và có giá trị lớn ở thời điểm hiện tại.

Trong tác phẩm của mình Maspero đã tái sinh đời sống tinh thần, phong tục, nghi lễ và tín ngưỡng dân gian của người dân Trung Quốc qua các thời kỳ tạo nên một lối tiếp cận giáo dục Trung Hoa như một hệ thống sống động, tổng hòa và mang tính thực tiễn cao. 

- Nguyễn Hồng Giác -