“Một tháng ở Nam Kỳ” - toàn cảnh Nam Kỳ trong một giai đoạn lịch sử những năm 1918
Đọc “Một tháng ở Nam Kỳ” mình đã nhìn thấy được toàn cảnh Nam Kỳ trong một giai đoạn lịch sử những năm 1918. Là một nhà báo nên ông đã có một sự quan sát tỉ mỉ, chi tiết và rất toàn cảnh về Nam Kỳ, không chỉ là những mô tả về cảnh vật, con người mà những phong tục tập quán rồi cả lịch sử, địa lý của từng vùng đất cũng được ông đề cập đến.
“Một tháng ở Nam Kỳ”. Ảnh Nguyễn Kim Ngân
“Ở Sài Gòn thật là có cái cảm giác một nơi đô hội mới, nghĩa là một nơi đô hội theo lối Tây. Vào đến Chợ Lớn thì lại ra cái cảm giác một nơi đô hội theo lối Tàu. Còn các châu thành khác ở Lục tỉnh, thì những nơi quan sở là Tây mà chốn phố phường là Tàu, phần An Nam thật ít lắm.”
“Đất Nam Kỳ rộng bằng già nửa Bắc Kỳ và chia ba một phần Trung Kỳ, nhưng phần nhiều là đất đồng bằng, không có nhiều rừng rú như Bắc Kỳ, không có nhiều núi non như Trung Kỳ. Cứ theo các nhà địa dư học thì đất Nam Kỳ là đất mới thành, khi Trung Bắc đã có hình thế rồi xứ Nam hãy còn là cái vũng bể, ở giữa có mấy đám cù lao rải rác, như trong vịnh Xiêm La bây giờ. Sao lần lần sông Cửu Long Giang đem đất phù sa phụ đắp mãi vào chung quanh, mỗi ngày một rộng thêm ra, trải đời nọ sang đời kia mới thành ra cái đồng bằng Nam Kỳ ngày nay.”
Không chỉ tham quan cảnh vật tác giả còn giao lưu gặp gỡ những nhà tri thức, nhà báo ở từng vùng đất mình đi đến.Những suy nghĩ, nhận định của ông về nghề làm báo khiến mình rất khâm phục ông, những tư duy ấy rất đáng trân trọng và tồn tại đến ngày hôm nay. Nghề làm báo nên dùng để giúp nước, giúp dân đi vào con đường đúng trong thời buổi mới cũ đang giao nhau.
“Đương buổi mới cũ giao nhau, cái tư tưởng quốc dân chưa biết lấy gì làm chuẩn đích, bọn mình nên đề xướng những chủ nghĩa hay để dìu dắt quốc dân vào con đường chánh đáng, đừng để cho xa lạc vào những ngõ ngách hiểm nghèo. Về đường giáo dục, về đường xã hội, về đường chánh trị, về đường phong tục, về đường văn chương, về đường đạo đức, cái thế lực của bọn ta có thể bao gồm hết thảy.”
Những nhận xét của tác giả về người dân Nam Kỳ cũng khiến mình bất ngờ vì nhiều cái có phần đúng. Chính cái khí hậu ở Nam Kỳ khiến cho người dân nơi đây có phần “lười”, làm tiêu sức khỏe tán tinh thần, khiến con người ta không ra sức hết khi làm việc, chỉ làm đủ ăn đủ mặc mà thôi…. Ông cũng nhận thấy rằng tiềm năng của vùng đất Nam Kỳ chưa được khai thác hết, ông mong muốn rằng chính quyền hãy có kế hoạch vận động người Bắc Kỳ vào để lập nghiệp, phát triển.
Vì được viết vào những năm 1918 nên lối viết, hành văn, dùng từ của “Một tháng ở Nam Kỳ” theo kiểu xưa nên khi vừa đọc có lẽ sẽ khiến nhiều người cảm thấy hơi khó hiểu tí, nhưng quen rồi thì sẽ dễ hiểu hơn.
- Nguyễn Kim Ngân -
