Nam tính hậu khoa cử: Một góc nhìn mới về nam tính và thẩm mỹ hiện đại.

Trong "Hậu Khoa Cử: Nam tính và thẩm mỹ hiện đại ở Việt Nam thời thuộc địa", tác giả đã khám phá một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử văn học và văn hóa Việt Nam, từ 1920-1930, khi trật tự khoa cử ngàn năm sụp đổ và một nền văn hóa in ấn mới dựa trên quốc ngữ bắt đầu định hình. Đây là thời điểm đánh dấu sự bất ổn của nam tính thuộc địa, khi các trí thức nam Việt Nam cảm thấy bị tước bỏ đặc quyền và phải tìm cách khẳng định mình trong trật tự thuộc địa mới.

Thẩm mỹ hiện đại ở Việt Nam thời kỳ này được ghi dấu bởi sự trình hiện của phụ nữ trong văn học, như Ben Tran nhận định. Các nhà văn hậu khoa cử, như Tam Lang, Thạch Lam, Vũ Trọng Phụng, đã hình thành một phong cách văn học mới, viết về đời thường và cho phụ nữ, phản ánh sự thay đổi trong xã hội và văn hóa. Đặc biệt, tác giả Ben Tran đã mở ra một góc nhìn mới về sự chuyển mình của nam tính và văn hóa Việt Nam đầu thế kỷ XX. Qua phân tích các tác phẩm của Nhất Linh, Khái Hưng, Thạch Lam, Tam Lang, Vũ Trọng Phụng và Nguyễn Công Hoan, tác giả đã tái hiện sinh động quá trình hình thành văn học quốc ngữ và văn hóa in ấn thời thuộc địa. "Hậu Khoa Cử - Nam Tính & Thẩm Mỹ Hiện Đại Ở Việt Nam Thời Thuộc Địa" là một công trình nghiên cứu sâu sắc và hiếm có về nam tính và giới ở Việt Nam giai đoạn 1900-1945.

Sau khi chế độ khoa cử Nho học chấm dứt, xã hội Việt Nam bước vào một giai đoạn mới với nhiều thay đổi về văn hóa, xã hội và chính trị. Nam tính truyền thống, vốn được xây dựng dựa trên hệ thống khoa cử và giá trị Nho giáo, bắt đầu khủng hoảng. Các tác giả như Nhất Linh và Khái Hưng đã phản ánh sự khủng hoảng này trong các tác phẩm của mình.

Trong chương "Dân tộc chí bằng trải nghiệm cá nhân", Ben Tran phân tích phóng sự của Tam Lang và Thạch Lam, cho thấy cách các tác giả này tái hiện lại trải nghiệm cá nhân như một cách để xây dựng lại nam tính hiện đại. Họ không còn dựa vào các giá trị truyền thống, mà tìm kiếm sự đổi mới và hiện đại hóa.

Sự hình thành của nam tính hiện đại được thể hiện qua các tác phẩm của Vũ Trọng Phụng và Nguyễn Công Hoan. Trong chương "Chủ nghĩa hiện thực như là thẩm mỹ hiện đại", Ben Tran phân tích cách Vũ Trọng Phụng sử dụng chủ nghĩa hiện thực để phê phán xã hội và xây dựng lại hình ảnh nam tính hiện đại.

Nam tính hiện đại không còn là một khái niệm cố định, mà là một quá trình xây dựng và tái tạo liên tục. Các tác giả đã sử dụng văn học như một cách để phản ánh và định hình lại nam tính trong bối cảnh xã hội đang thay đổi.

Thẩm mỹ hiện đại cũng đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành của nam tính hiện đại. Phụ nữ, với vai trò mới là độc giả và nhân vật văn học, đã thúc đẩy sự hình thành của một thẩm mỹ hiện đại đặc thù.

Trong chương "Nữ giới và ngôn ngữ ở Việt Nam thời thuộc địa", Ben Tran phân tích cách Khái Hưng sử dụng ngôn ngữ và ngôi kể để xây dựng lại hình ảnh nam tính và nữ tính trong tác phẩm "Nửa chừng xuân".

Theo dịch giả thì công trình của Ben Tran gây ấn tượng cho người đọc ở sự phong phú về tư liệu, cách đọc sâu và vốn tri thức chắc chắn của tác giả, ngoài ra còn là một cuốn sách khiêu khích về mặt tư tưởng. Theo tác giả Ben Tran, "Cuốn sách này miêu tả việc những trí thức hậu khoa cử đã xây dựng nền móng cho nền văn chương hiện đại bằng cách hướng đến những người nữ như nào, cụ thể là qua việc đưa người nữ trở thành nhân vật chính, thành độc giả và thành người tiếp nhận tiềm năng của một nền quốc văn đang từng bước hiện diện và những diễn ngôn chính trị. Các nhà văn cảm thấy bị lôi cuốn trước những người nữ này bởi không ai khác, chính phụ nữ là những người trải nghiệm sâu sắc nhất bản chất nghịch lý của sự hiện đại ở thuộc địa".

Nam tính trong thời kỳ này cũng trải qua sự bất an và mơ hồ, khi các trí thức nam cảm thấy kém hiện đại hơn so với đàn ông phương Tây và phụ nữ hiện đại. Sự nữ hóa của độc giả và sự ra đời của thẩm mỹ hiện đại Việt Nam cũng là kết quả của sự thay đổi trong văn hóa in ấn và xã hội thời thuộc địa.

- Mộc Thanh Nguyễn -