Ngoài kia, nơi Châu Phi, luôn chứa đựng thứ gì đó mới lạ

Ngay từ thời pharaoh, người đời đã thèm khát sự giàu có của châu Phi. Các kim tự tháp ở Thung lũng sông Nile đã làm cho thế giới ngoài kia choáng ngợp, không chỉ vì sự khéo léo của các kiến trúc sư và thợ xây bản địa mà còn bởi những công trình này được xem là biểu tượng giàu có của tầng lớp cai trị Ai Cập vốn phó thác chúng như là những viên đá dẫn đường đưa họ sang thế giới bên kia.

Truyền thuyết về một châu Phi thịnh vượng đã kéo dài hàng nghìn năm, thu hút bao nhà thám hiểm và kẻ xâm chiếm đến từ những vùng đất xa xôi. Những câu chuyện trong Kinh Thánh về các món quà tuyệt vời bằng vàng và đá quý mà nữ hoàng Sheba mang đến tặng vua Solomon trong chuyến thăm Jerusalem vào thế kỷ X trước Công nguyên (TCN) đã đưa vùng đất Ophir sống dậy trong nền văn hóa dân gian, từ đó truyền cảm hứng cho các nhà thám hiểm châu Âu thực hiện hành trình tìm vàng rồi gây nên cuộc chiến chinh phạt ở miền Nam châu Phi vào 3.000 năm sau.

Đất đai cũng là tặng phẩm. Từ các thuộc địa ở Bắc Phi, người La Mã mang về những chuyến hàng ngũ cốc thiết yếu, nuôi sống dân số đang ngày càng gia tăng tại thành Rome. Họ lấy tên Africa để đặt cho một trong những tỉnh ven biển, theo tên gọi Afri của một tộc người Berber sống ở khu vực Tunisia ngày nay. Những kẻ xâm lược Ả Rập cũng theo chân người La Mã. Làn sóng đầu tiên đến đây vào thế kỷ VII đã thay thế các thủ lĩnh người bản địa ở hầu khắp Bắc Phi. Họ dùng tên Ifriqiya, một tên gọi theo tiếng Ả Rập, để gọi chung cho vùng duyên hải này.

Khi các thủy thủ châu Âu bắt đầu hành trình khám phá bờ biển Đại Tây Dương của châu Phi vào thế kỷ XV, họ đã dùng tên “Africa” làm tên chung cho toàn bộ lục địa. Mục đích ban đầu là tìm ra tuyến đường biển dẫn đến các mỏ vàng ở Tây Phi, nơi họ cho là điểm xuất phát của các đoàn lạc đà thồ hàng, mang vàng băng qua sa mạc Sahara, đến các thương cảng ở bờ biển châu Phi của Địa Trung Hải. Hứng thú dành cho các mỏ vàng ở Tây Phi bị kích thích khi người ta nghe được chuyện về Mansa Musa, người cai trị đế chế Mali, đã đến thăm Cairo vào năm 1324 trong chuyến hành hương đến Mecca. Ông đã hào phóng phân phát vàng đến mức hủy hoại thị trường tiền tệ tại đó suốt hơn mười năm. Các chuyên gia vẽ bản đồ châu Âu đã cẩn thận ghi nhận sự kiện này. Họ dùng bức họa Mansa Musa để trang trí họa đồ Catalan Atlas năm 1375 và đó cũng là một trong những bộ bản đồ châu Âu đầu tiên cung cấp thông tin có căn cứ về châu Phi. Trên bản đồ ghi chú: “Ở xứ của ông tìm thấy rất nhiều vàng, điều đó khiến ông trở thành vị vua giàu có và cao quý nhất trên khắp lãnh thổ.” Những tính toán thời nay cho thấy Mansa Musa là người giàu nhất từng được biết đến trên thế giới, hơn cả những tỷ phú ngày nay.

Một mặt hàng khác ở châu Phi cũng có mức cầu cao là nô lệ. Nô lệ là chế độ đặc trưng phổ biến trong nhiều xã hội châu Phi. Thông thường, nô lệ là tù binh mà các thủ lĩnh ở châu Phi giành lấy để tạo uy danh và xây dựng đế chế, sử dụng họ làm lao động và sung làm binh lính. Nhưng buôn bán nô lệ đường dài, vốn kéo dài suốt hơn một nghìn năm, đã bổ sung thêm chiều hướng mới đáng sợ. Từ thế kỷ IX trở đi, nô lệ từ khu vực châu Phi cận Sahara thường phải di chuyển xuyên qua sa mạc Sahara, người ta vận chuyển họ qua Biển Đỏ và tiếp nhận ở khu vực bờ biển phía đông sau đó bán cho các thị trường ở Levant, Lưỡng Hà, bán đảo Ả Rập và vịnh Ba Tư. Vào thế kỷ XVI, các thương nhân châu Âu đã khởi xướng thương mại xuyên Đại Tây Dương đến châu Mỹ. Hầu hết các giao dịch nô lệ nội địa với mục đích bán ra nước ngoài đều qua tay các thương nhân và lãnh chúa châu Phi. Của cải được tạo ra từ cả hai đầu giao dịch. Vào cuối thế kỷ XIX, lưu lượng mua bán nô lệ châu Phi đạt con số khoảng 24 triệu người, bao gồm đàn ông, phụ nữ và trẻ em.