Những suy nghĩ vượt thời đại của một trong những nhà nhân chủng học xuất sắc nhất của thế kỷ XX

Cuốn sách Chủng tộc và Lịch sử với độ dày chỉ quanh 140 trang, tuy nhiên bên trong lại chứa đựng những suy nghĩ vượt thời đại của một trong những nhà nhân chủng học xuất sắc nhất của thế kỷ XX. Các tác phẩm nổi tiếng thế giới của ông, lại được biết khá ít ở nước ta như Nhiệt đới buồn (1955), Nhân học cấu trúc (1958), Nghiên cứu huyền thoại của các tộc người (1964-1971).

Xuất thân là một nhà khoa học người Pháp, tuy nhiên, tác phẩm Chủng tộc và lịch sử này lại là một tiểu luận gửi tới UNESCO nhằm chống lại chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, những câu hỏi về “văn minh” liệu “tiến bộ” có đồng nghĩa với “thượng đẳng” hay chỉ là cách nhìn phiến diện của Phương Tây?

Tác giả định hình cách nhìn mới về con người: rằng mọi nền văn minh hoá, dù “nguyên thuỷ” hay “hiện đại”, đều là những biểu hiện ngang hàng của trí tuệ nhân loại. Ông không cho rằng nền văn minh tiến bộ xã hội và văn hoá đều có những giá trị lớn, nói lên tính thống nhất của loài người. Điển hình nhất, theo ông, đó là giai đoạn trước đó khoảng 50 năm, các nhà bác học đã sử dụng sơ đồ đơn giản đến kinh ngạc để trình bày: thời đá đẽo - thời đá mài - thời đồ đồng - thời đồ thau - thời đồ sắt. Nhưng thực tế, rõ ràng cần phải nghi ngờ là thời đá mài và đẽo đã phải tồn tại cạnh nhau, cho tới khi kỹ thuật thứ 2 hoàn toàn đẩy lùi kỹ thuật thứ nhất.

Còn rất nhiều những lập luận, phân tích, tư duy ngược được tác giả đề cập trong tác phẩm, từ đó lên án chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, và sự tự cao, “thượng đẳng” của người da trắng. Tác phẩm chỉ ngắn gọn trong bố cục 1 bài tham luận, tuy nhiên lại rất “nặng” trong việc đặt vấn đề và dùng từ ngữ của tác giả.

-Sơn Mai-