Nỗi sợ khác biệt sinh học

Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao hai người sống cùng một thành phố, hít thở cùng một bầu không khí, ăn chung một chế độ dinh dưỡng nhưng lại có những nguy cơ mắc bệnh hoàn toàn khác nhau không? Câu trả lời không nằm ở thế giới bên ngoài, mà nằm sâu bên trong bản thiết kế của mỗi chúng ta, gen di truyền và nguồn gốc tổ tiên.

Gần đây, tôi có đọc được một nghiên cứu khá thú vị nhưng cũng đầy trăn trở về "khác biệt sinh học". Nghiên cứu này chỉ ra rằng, những người Mỹ gốc Phi có nguy cơ mắc bệnh ung thư tuyến tiền liệt cao gấp khoảng 1,7 lần so với người Mỹ gốc Âu. Ban đầu, người ta cố gắng đổ lỗi cho thói quen ăn uống hay môi trường sống. Nhưng sự thật sâu xa hơn thế rất nhiều. Hầu hết người Mỹ gốc Phi mang trong mình di sản gen từ những người Tây Phi bị đưa đến châu Mỹ từ nhiều thế kỷ trước. Khi các nhà khoa học lần theo dấu vết ADN này, họ nhận ra rằng chính yếu tố di truyền từ tổ tiên mới là chìa khóa giải thích cho tỉ lệ mắc bệnh chênh lệch kia.

Lâu nay, chúng ta thường có xu hướng né tránh hoặc e sợ khi nhắc đến những khác biệt sinh học cốt lõi giữa các nhóm người, vì sợ rằng sẽ vô tình chạm đến những ranh giới nhạy cảm về sắc tộc. Nhưng trong y học, việc nhắm mắt làm ngơ trước sự khác biệt này lại tước đi cơ hội cứu sống rất nhiều người. Nguồn gốc tổ tiên không phải là một bản án, nó đơn giản là một cuốn lịch sử ghi chép lại hành trình tiến hóa, và ở đó, có ghi sẵn cả những điểm yếu mà chúng ta cần phải bảo vệ.

Để thực sự hiểu cơ thể chúng ta ghi nhớ lịch sử và biểu hiện bệnh tật ra sao, bạn nhất định phải đọc cuốn sách "Khúc ca của tế bào" của tác giả Siddhartha Mukherjee. Tác giả đã đưa chúng ta vào một chuyến du hành kỳ diệu để làm quen với đơn vị sống cơ bản nhất: tế bào. Nếu ADN là bản thiết kế, thì hàng chục nghìn tỷ tế bào trong cơ thể chính là những viên gạch và những người thợ xây. Sự khác biệt sinh học mà chúng ta nhắc đến ở trên thực chất được bộc lộ qua cách các tế bào này hoạt động. Theo Mukherjee, cơ thể chúng ta khỏe mạnh khi các tế bào cùng hòa nhịp tạo nên một khúc ca hoàn hảo. Nhưng khi có những lỗi sai trong gen di truyền bị kích hoạt, một số tế bào sẽ nổi loạn, phân chia không kiểm soát và đó chính là nguồn cơn của ung thư. Cuốn sách giúp chúng ta nhận ra rằng, thấu hiểu tế bào chính là thấu hiểu tận cùng cội rễ của mọi căn bệnh.

Nhưng câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc thấu hiểu và chấp nhận số phận. Nếu chúng ta biết bản thiết kế gen có lỗi, và biết tế bào đang hát sai nhịp, tại sao chúng ta không sửa nó? Đó chính là lúc phép màu xuất hiện trong cuốn sách "Viết lại mã sự sống" của Walter Isaacson.

Isaacson kể cho chúng ta nghe câu chuyện nghẹt thở về nhà khoa học nữ Jennifer Doudna và sự ra đời của công cụ chỉnh sửa gen CRISPR. Hãy tưởng tượng CRISPR giống như một chiếc kéo sinh học siêu nhỏ gọn và chính xác. Nếu bạn sinh ra với một bộ gen mang tỷ lệ gốc tổ tiên khiến bạn dễ mắc ung thư, hay mang một gen lặn gây bệnh hiểm nghèo, bạn không còn phải thụ động ngồi chờ định mệnh gõ cửa nữa. Công cụ này cho phép con người tìm đúng đoạn gen lỗi đó, cắt bỏ và thay thế nó. Đây là một đặc quyền chưa từng có trong lịch sử nhân loại. Từ việc là nạn nhân của sự ngẫu nhiên trong tiến hóa sinh học, con người đang dần bước lên vị trí của người cầm bút, tự tay viết lại mã sự sống của chính mình.

Sự kết hợp giữa tư tưởng này mang đến cho chúng ta một góc nhìn hoàn toàn mới mẻ. Nỗi sợ về sự khác biệt sinh học chỉ tồn tại khi chúng ta bất lực trước nó. Nhưng ngày nay, với sự am hiểu tường tận về hệ sinh thái tế bào qua lăng kính của Mukherjee, kết hợp cùng sức mạnh vô song của chiếc kéo cắt gen mà Isaacson đã mô tả, chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên y học rực rỡ. Nơi đó, sự khác biệt sinh học chỉ là một tấm bản đồ chỉ đường, giúp y học cá nhân hóa biết chính xác cần phải can thiệp ở đâu, để mọi con người đều có cơ hội cất lên khúc ca sự sống trọn vẹn và khỏe mạnh nhất.