Vậy lịch sử dạy ta điều gì?
Bích Ngọc
Thứ Năm,
26/03/2026
1 phút đọc
Nội dung bài viết
Edgar Morin: Lịch sử liệu có dạy ta điều gì?
Cùng tự vấn về những bài học lịch sử nhưng dường như triết gia (thường) nhiều hoài nghi hơn sử gia: rằng liệu có thực sự rút ra được bài học từ lịch sử hay không, hay lịch sử luôn bất định, đầy bất ngờ và không thể dự đoán - chừng nào lịch sử còn được tạo bởi một loài không thể dự đoán như loài người? và rằng có phải chăng những quy luật mà người ta đã đúc rút chỉ mang tính hồi cố, còn tương lai là không thể đoán được, cũng như trong quá khứ đã từng diễn ra những điều mà trước đó không bao giờ có thể hình dung được?
"...
Bất định từ trong bản chất, lịch sử chỉ chắc chắn trong những sự kiện mang tính hồi cố, nghĩa là khi việc đã rồi.
Lịch sử vừa trật tự vừa là hỗn loạn, vừa tất định vừa là ngẫu nhiên. Vừa sáng tạo vừa hủy diệt.
Nó phơi bày cả thiên tài lẫn sự ngu muội.
Nó cho ta thấy mọi khía cạnh của bản tính con người, từ cao cả nhất đến man rợ nhất.
Bài học lớn nhất của lịch sử là ở chỗ nó làm sáng tỏ những bộ mặt đa dạng của nhân loại, những kiểu hành xử khác nhau của con người, nhưng đồng thời cũng cho thấy sự kết hợp nhân học chặt chẽ giữa lý trí và điên loạn, giữa kỹ thuật và huyền thoại.
Lịch sử nhắc nhở chúng ta rằng nhân loại đã luôn và sẽ luôn trong tiến trình trở thành."
(Edgar Morin)
-Trần Hoài Phương-
