“Để gió cuốn đi” và hai thế giới không hòa lẫn

Đọc “Để gió cuốn đi”, có lúc mình không còn cảm giác đang đọc một cuốn sách nghiên cứu, mà giống như đang đứng giữa hai thế giới. Một bên là Trịnh Công Sơn – trầm, chậm, mềm như một buổi chiều mưa. Bên kia là Bob Dylan - sắc, gằn, và luôn có gì đó như muốn phá vỡ sự im lặng.

Điều thú vị là hai thế giới ấy không hòa vào nhau. Chúng đứng cạnh nhau, đủ gần để soi chiếu, nhưng cũng đủ xa để không bị nhầm lẫn.

Trịnh Công Sơn, qua cách John C. Schafer nhìn, không phải là người “lên tiếng” về chiến tranh theo kiểu phản kháng mạnh mẽ. Ông không hét, không kết tội. Ông nhìn chiến tranh như một nỗi đau đã ở đó, không thể chối bỏ. Cái cách ông viết khiến người ta cảm giác như mọi thứ đều đã được chấp nhận từ trước: mất mát, chia ly, cả những điều không thể cứu vãn. Nhạc của ông không tìm cách thay đổi thế giới, mà giống như đang cố gắng xoa dịu nó.

Ngược lại, Bob Dylan không chấp nhận sự yên lặng. Ông chất vấn. Ông đẩy mọi thứ ra ánh sáng. Nếu Trịnh Công Sơn giống như một người ngồi lại sau cơn bão để nhìn những gì còn lại, thì Dylan là người đứng giữa cơn bão đó và hỏi: “Vì sao nó xảy ra?”. Nhạc của Dylan có cảm giác như luôn muốn lay người nghe dậy, không cho họ ở yên trong vùng an toàn.

Nói vậy, nhiều người sẽ nghĩ hai người này gần như tách bạch hoàn toàn. Nhưng, không. Dù đi hai con đường khác nhau, họ đều đang chạm đến cùng một điều: con người trong một thế giới đầy bất an.

Trịnh Công Sơn nhìn con người như một thực thể mong manh, luôn trôi giữa những đổi thay. Có cái gì đó rất “nhẹ” trong cách ông nhìn đời, không phải vì cuộc đời nhẹ, mà vì ông chọn cách nhẹ đi để có thể tiếp tục sống. Còn Dylan thì không làm nhẹ đi bất cứ điều gì. Ông giữ nguyên sự phức tạp, thậm chí còn làm nó sắc hơn, rõ hơn.

Đến đây, Việc so sánh hai người không còn là để tìm điểm giống. Ngược lại, càng khác thì càng hiểu rõ hơn từng người. Nếu chỉ nghe nhạc Trịnh, có thể ta sẽ quen với sự dịu dàng đó mà không đặt câu hỏi. Nhưng khi đặt cạnh Dylan, sự dịu dàng ấy trở nên có ý thức hơn như một lựa chọn, chứ không phải bản năng. Và ngược lại, nếu chỉ nhìn Dylan, có thể ta sẽ thấy ông quá dữ dội. Nhưng khi đặt cạnh Trịnh Công Sơn, cái dữ dội đó lại có lý do của nó - như một cách khác để đối diện với cùng một nỗi đau.

Điều mình thích nhất ở cuốn sách này là nó không cố kết luận rằng ai “sâu sắc hơn” hay ai “vĩ đại hơn”. Nó chỉ mở ra hai cách tồn tại. Và người đọc, ở giữa, tự chọn cho mình một cách hiểu. Có thể bạn sẽ thấy mình gần với Trịnh Công Sơn hơn, vì sự nhẹ nhàng đó dễ đi vào lòng người. Hoặc bạn sẽ thấy Dylan thuyết phục hơn, vì ông không né tránh bất cứ điều gì. Nhưng cũng có thể, như mình, bạn sẽ thấy mình ở đâu đó giữa hai người vừa muốn buông, vừa không thể ngừng đặt câu hỏi.

“Để gió cuốn đi” vì thế không chỉ là một cuốn sách về hai nhạc sĩ. Nó giống như một tấm gương đặt song song: mỗi bên phản chiếu một cách nhìn thế giới. Và khi đứng giữa hai tấm gương đó, đôi khi ta không chỉ nhìn thấy họ mà còn nhìn thấy chính mình.

-Tuấn Nguyễn-