Tiến hóa sáng tạo

THÔNG TIN XUẤT BẢN

NỘI DUNG CHÍNH

Henri Bergson là triết gia người Pháp, một nhân vật có ảnh hưởng lớn của triết học cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Ông là giáo sư triết học tại Collège de France từ năm 1900 đến năm 1921 và nhận giải Nobel Văn chương năm 1927 (trao năm 1928). “Tiến hóa sáng tạo” là cuốn sách nổi bật thể hiện tư tưởng triết học của Bergson khi ông đánh giá lại toàn bộ thuyết tiến hóa của Darwin. 

“Tiến hóa sáng tạo” không chỉ là một chuyên khảo triết học; đó còn là bản tuyên ngôn hùng hồn của Henri Bergson về một vũ trụ không ngừng chuyển dịch. Qua tác phẩm này, Bergson khẳng định vị thế của mình như một triết gia nhìn thấu những hạn chế của các lý thuyết sinh học đương thời, khi chúng cố đóng khung sự sống vào những khuôn mẫu cơ giới khô khan.

Bố cục của cuốn sách gồm 4 chương:

Chương I: Về sự tiến hóa của sự sống

Chương II: Những hướng đi phân kỳ của sự tiến hóa của sự sống – Sự đờ đẫn – Trí năng, bản năng

Chương III: Về ý nghĩa của sự sống – Trật tự của tự nhiên và hình thức của trí năng

Chương IV: Cơ chế điện ảnh của tư duy và ảo tưởng cơ học – Lược qua lịch sử các hệ thống - Sự trở thành thực thụ và thuyết tiến hóa giả

Qua các chương sách Bergson cho rằng, nếu chỉ nhìn sự sống qua lăng kính của các quy luật vật lý hay những biến đổi ngẫu nhiên, chúng ta sẽ bỏ sót một yếu tố then chốt: durée (thời tục). Với Bergson, thời gian không phải là những tích tắc rời rạc trên mặt đồng hồ, mà là một dòng chảy liên tục, nơi quá khứ thẩm thấu vào hiện tại để nhào nặn nên một tương lai hoàn toàn mới.

Tâm điểm của lý thuyết tiến hóa sáng tạo là khái niệm élan vital (đà sống). Bergson đề xuất rằng toàn bộ quá trình tiến hóa nên được hiểu như là sự bền bỉ của một xung năng sống mãnh liệt, một sức mạnh nội tại luôn tìm cách xuyên thủng sự trì trệ của vật chất để không ngừng sản sinh ra những hình thái sống đa dạng. Trong thế giới quan này, tiến hóa không phải là một kế hoạch đã được lập trình sẵn hay một cỗ máy vận hành theo định luật mà là một hành động sáng tạo liên tục, bất tận. Sự kết hợp giữa tư duy khoa học sắc sảo và tâm hồn nghệ sĩ đã góp phần mang về cho ông giải Nobel Văn chương danh giá.

Cuốn sách nằm trong bộ sách gồm 2 cuốn “Tiến hóa sáng tạo” và “Thời độ và đồng thời” của tác giả Henri Bergson.

Sách thuộc Tủ sách Kinh điển - Triết học do Omega Plus phát hành.

THÔNG TIN TÁC GIẢ

Henri Bergson (1859-1941)

Triết gia người Pháp, một nhân vật có ảnh hưởng lớn của triết học cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Ông là giáo sư triết học tại Collège de France từ năm 1900 đến năm 1921 và nhận giải Nobel Văn chương năm 1927. Triết học của Bergson phê phán xu hướng không gian hóa thời gian của khoa học hiện đại, đồng thời khẳng định tính liên tục, sáng tạo của đời sống và ý thức.

Các tác phẩm quan trọng: 

• Essai sur les données immédiates de la conscience (Ý thức luận), 1889
  
• Matière et mémoire (Vật chất và ký ức), 1896
  
• L’Évolution créatrice (Tiến hóa sáng tạo), 1907
• Le Rire (Tiếng cười), 1900
  
• Durée et simultanéité (Thời độ và đồng thời), 1922
  
• Les Deux Sources de la morale et de la religion (Hai suối nguồn của đạo đức và tôn giáo), 1932
  

THÔNG TIN DỊCH GIẢ

Người dịch: Nguyễn Anh Cường là một người được đào tạo về triết học, học trò của Bùi Văn Nam Sơn.

ĐÁNH GIÁ/NHẬN XÉT CHUYÊN GIA

1. William James (Triết gia tâm lý học người Mỹ): Trong một bức thư đầy phấn phấn khích gửi cho chính Bergson sau khi đọc xong tác phẩm, James đã viết: "Ôi ông Bergson thân mến, Tiến hóa sáng tạo của ông là một điều kỳ diệu, một kỳ quan thực sự trong lịch sử triết học... Nó là một tác phẩm sẽ tồn tại vĩnh cửu." (Nguồn: The Letters of William James, Vol. 2, 1920).

2. Bertrand Russell (Triết gia và nhà toán học người Anh): Dù có những quan điểm phê bình gay gắt về phương pháp luận, Russell vẫn phải thừa nhận sức ảnh hưởng không thể phủ nhận của tác phẩm khi nhận định: "Tiến hóa sáng tạo của Bergson là một cuốn sách đã đạt được thành công rực rỡ mà hiếm có tác phẩm triết học nào trong thời đại này có được." (Nguồn: A History of Western Philosophy – Lịch sử triết học Tây phương, 1945).

3. Hội đồng Giải thưởng Nobel: Khi trao giải Nobel Văn chương năm 1927 cho Bergson (trao năm 1928), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh ông như sau: "... ghi nhận những ý tưởng phong phú và đầy sức sống của ông, cùng kỹ năng rực rỡ mà qua đó chúng được trình bày." (Nguồn: Nobel Prize in Literature Presentation Speech, 1927).

4. Gilles Deleuze (Triết gia Pháp hiện đại): Một trong những người kế thừa và làm mới tư tưởng Bergson đã khẳng định tầm vóc vượt thời gian của cuốn sách: "Tiến hóa sáng tạo là cuốn sách sâu sắc nhất của thế kỷ về vấn đề sự sống." (Nguồn: Le Bergsonisme – Chủ nghĩa Bergson, 1966).