Khi hơi thở hóa thinh không - "Có lẽ viết về tác phẩm này là điều khó khăn đối với tôi"

Có lẽ viết về tác phẩm này là điều khó khăn đối với tôi.

Bởi còn hơn cả lòng cảm thông và rung động sâu sắc lẫn biết ơn tác giả - Paul Kalanithi đã dùng thời gian ngắn ngủi còn lại của mình để viết về căn bệnh và cái chết đang chực chờ đến với mình, mà từng trang sách còn gợi tôi nhớ đến người bố của mình. Ông cũng đã ra đi với căn bệnh ung thư như Paul, và suốt khoảng thời gian cuối đời của ông, chính xác hơn là trong tháng cuối cùng ông còn sống, cũng là lúc tôi đã đọc quyển sách này.

Thế nên, giờ đây khi nghĩ đến việc viết về quyển sách này, tôi lại nghĩ giá mà khi ấy, tôi đã nhóm chút thời gian và nén lại những cảm xúc cá nhân, để ngồi bên giường bệnh, nơi bố nằm bất động để đọc cho bố nghe những trang sách này

PHẦN 1

Paul Sudhir Arul Kalanithi đã mất năm 2015, ông là tiến sĩ chuyên ngành phẫu thuộc thần kinh người Mỹ gốc Ấn. Tác phẩm là cuốn tự truyện mà tác giả đã viết trong giai đoạn đấu tranh chống lại căn bệnh ung thư phổi quái ác. Một vị bác sĩ chuyện khoa thần kinh nội trú đã từng giằng co với cái chết, nay viết về cái chết của chính mình và lại ngắm nhìn cái chết đến gần mình từng bước, từng bước một. Một vị bác sĩ cởi bỏ chiếc áo blouse trắng y khoa, để khoác lên mình tấm áo bệnh nhân. Một người từng đã phải đưa ra các chẩn đoán và quyết định, nay ngồi nghe người khác quyết định những viên thuốc, mũi tiêm, như một phần quyết định cuộc sống của mình. Một người tưởng mình biết rõ về cái chết, hoá ra chỉ hiểu được nó khi chính anh là người đã đặt một bàn chân của mình vào vùng đất kia.

Quyển sách, hay nói chính xác là Paul khiến tôi xúc động, vì anh cũng như bố tôi, cả hai người (hoặc nhiều người khác nữa cận kề với cái chết nhưng vẫn mang một ý chí sống mạnh mẽ) đã cho tôi hiểu được một điều rằng, chúng ta chỉ có thể hiểu rõ về bản chất của một con người, quá khứ, hiện tại lẫn dấu ấn về họ khi họ ra đi mãi mãi. 

PHẦN 2

Tôi nhớ vào ngày tang lễ của bố tôi, một người phụ nữ lớn tuổi và có vẻ nghèo khổ đến thắp cho bố nén nhang. Bà nói rằng bà không phải đồng nghiệp cũng chẳng gọi là “bạn” của bố được. Bà chỉ là một người sống cạnh bãi giữ xe ở công ty bố, nơi mà mỗi ngày bố tôi gửi xe đi làm, bố gặp bà và luôn mỉm cười chào bà. Sự xuất hiện của bà làm tôi vừa ngạc nhiên vừa xúc động. Và không chỉ riêng bà mà những người khác cũng đã bằng chính cuộc đời họ, mang bố hồi sinh, sống lại bên tôi.

Tôi nhớ những người đồng nghiệp, những người bạn của bố đến, ai cũng đều có một câu chuyện để kể. Những mẩu chuyện như rời rạc, không đầu không đuôi, chẳng liên quan gì nhau, nhưng tất cả đều làm nên bố tôi.

Tôi tìm thấy bố trong họ, trong những giọt nước mắt chảy dài. Tôi tìm thấy bố trên những đôi môi mấp máy những lời chưa kịp nói với người đã khuất. Tôi tìm thấy bố trong những câu chuyện cười chua chát trong ngày tang lễ.

Tôi tìm thấy bố trong dáng hình của mẹ, dáng hình nhỏ nhắn đã từng chăm sóc bố trong suốt những năm tháng qua. Tôi thấy trong những lời cầu nguyện của cô dì chú bác và họ hàng. Tôi thấy bố trong cái siết tay của người yêu tôi, vì ông cũng đã từng siết chặt tay anh như thế trong ngày cuối đời của mình. Tôi thấy bố trong dáng đi của em trai. Tôi tìm thấy bố trong tất cả những con người có mặt ở nhà tôi ngày hôm ấy.

Và rồi tôi thấy bố đang ở trong tâm hồn tôi, những dòng máu tôi đang chảy, những suy nghĩ tôi mang, những trang sách tôi đọc, tất cả đều là bố.

Một cách lặng lẽ và âm thầm, tôi góp nhặt những điều đó, những khía cạnh mà tôi thậm chí còn chưa được biết về bố để giữ bố bên cạnh mình, bên cạnh cái thực tế rằng bố đã mãi mãi ra đi

PHẦN 3

Một người khi đã mất đi, thể xác họ tan biến thành hư vô, hơi thở họ hoá thinh không, nhưng cuộc đời họ đã sống là những gì đã xảy ra và sẽ không bao giờ có thể bôi xoá được. Cuộc đời của họ tác động vào cuộc đời của những người khác, tạo thành những mảnh ghép dù có rời rạc đến thế nào thì nó vẫn sẽ bằng một cách nào đó cấu thành một cuộc đời bất hủ.

Và bố, lẫn Paul đã dạy cho tôi hiểu rằng, sự ra đi của một người ta yêu thương, không phải để ta hoài khóc thương hay dằn vặt đau đớn mà là để ta học yêu thương cuộc đời. Yêu thương cuộc đời mà họ đã yêu thương, đã đặt dấu ấn và đã tác động lên. Bởi tất cả những sự vật đó đều là họ, đều mang một phần của họ. Khi ta yêu thương cuộc đời, hay chính bản thân ta, nghĩa là ta cũng đang yêu thương chính người thân yêu đã khuất của ta đó.

Tôi đã khóc rất nhiều khi đọc tác phẩm, nhưng đoạn khiến tôi xúc động nhất chính là đoạn trích trong bức thư mà Paul đã gửi con gái mà tôi đã chọn trích dẫn trên hình cho các bạn. Đó chính là sự minh chứng rõ ràng nhất của việc một người dù mang bệnh tật thế nào sẽ luôn khát khao được sống, và không ngừng tìm cho mình một lẽ sống. Khi con gái anh chưa chào đời, thì Paul vẫn luôn tìm niềm vui trong công việc, tình yêu cho phòng mổ. Cho đến khi sức khoẻ không còn cho phép, anh bắt tay vào viết lách, và rồi cuối cùng là đứa con gái nhỏ của anh. Paul ra đi có thanh thản không? Tôi nghĩ là có, bởi vì anh đã dũng cảm ngồi xuống cùng cái chết chứ không để cho nó đến và chụp lấy anh.

PHẦN 4

Tôi nhớ có lần mình đã hỏi mẹ, không biết trong những ngày cuối, khi bố chỉ còn có thể nằm một chỗ và không nói chuyện được, bố đã nghĩ gì, không biết bố có sợ không?

Tôi bắt đầu lục lại trí nhớ, tôi nhớ lại những lần mình nhìn bố hoặc ở bên bố những ngày đó. Ánh mắt của bố tôi hầu như không có sự sợ hãi. Mỗi bữa ăn, dẫu rất khó khăn, bố vẫn cố gắng nuốt lấy từng muỗng đồ ăn mà mẹ đút cho bố, từng muỗng nước dẫu chảy ra ngoài hơn phân nửa, nhưng khi đã được cho vào miệng, bố luôn cố gắng nuốt xuống càng nhiều càng tốt, bởi bố biết đó là cách giúp bố cải thiện sức khoẻ. Tôi vẫn còn nhớ ngày mà cả nhà tôi đưa bố đi tái khám, cũng là lần cuối bố phải vào viện trước khi bác sĩ bảo rằng khối u đã không thể cứu chữa. Nằm trên xe cứu thương, dẫu toàn thân bất động, nhưng bố vẫn hướng mắt ra cửa kính, và nặng nhọc giơ bàn tay lên để khẽ chạm vào những tia nắng chiếu vào buồng xe. Bao tháng nằm liệt giường vẫn không làm người đàn ông của đời tôi mất đi niềm vui ngắm nhìn phố phường, căn bệnh u não vẫn không làm bố tôi mất đi niềm vui khi nhìn thấy ánh nắng.

Cũng như Paul, hay cũng như những người bệnh nhân khác trên thế giới này, chúng ta đều muốn được sống và có khát vọng được sống, dẫu cho chúng ta biết rằng, thần Chết đã ngồi đến bên cạnh ta, nhưng chỉ một giây phút thôi, trước khi ngài dắt ta đi, ta vẫn muốn sống đích thực một cuộc đời – có niềm vui và có mục đích.

PHẦN 5

Khi Paul viết cuốn sách, anh nói rằng anh muốn hoàn thành ước nguyện làm nhà văn của anh. Paul tuy là một bác sĩ nội trú nhưng anh còn có bằng Thạc Sĩ về Văn học Anh, nếu không làm bác sĩ tôi nghĩ Paul đã trở thành một giảng viên và nhà văn rồi cũng nên. Nhưng định mệnh đã đưa anh đến Y Học, có lẽ nhờ vậy mà Paul hiểu rõ khải niệm của sự chết-sinh là thế nào nhất, và cũng nhờ đó mà tự truyện của anh lại thấm thía và xúc động đến nhường ấy. Bên cạnh đó, Paul cũng nói về đạo đức ngành Y, đạo đức mà anh đề cập không phải là về sự chuyên môn hay thành thực, mà về tâm lý của một bác sĩ khi đối diện với một bệnh nhân và cả người nhà của họ. Paul viết trên quan điểm giữa một con người với một con người, chứ không phải giữa bác sĩ và bệnh nhân. Tôi thích đoạn Paul kể về về tình huống thông báo thông tin cho người nhà hay bệnh nhân rằng: “Anh/chị còn sống được 6 tháng” – Suy cho cùng thì bác sĩ là ai mà cho mình cái quyền nói như vậy? Anh là nhờ thống kê àh? Paul đã mỉa mai chính nghề nghiệp của mình như vậy. Để từ những sai lầm của bản thân và nghề nghiệp, đối chiếu lên khi anh là tư cách một bệnh nhân, anh đã cho chúng ta thấu hiểu được thiên chức thiêng liêng, cao quý của một người làm ngành Y nên thấu hiểu. Cũng như kêu gọi sự thông cảm và thấu hiếu từ thân nhân lẫn bệnh nhân, khi họ hiểu được nỗi đau không ai thấu của bác sĩ khi không cứu được bệnh nhân của mình.

PHẦN 6

Có thể nói, một phần vì quyển sách đến với tôi đúng thời điểm, và vì điểm trùng hợp bố tôi cũng là người mắc bệnh ung thư, nên tôi ngoài việc lĩnh hội, lại còn thấu cảm đến khôn cùng (thật buồn!), nên đây là quyển sách đối với tôi – rất “con người”. Bởi Paul đã viết lên tất cả những nỗi sợ, tuyệt vọng, đau đớn của chúng ta để cuối cùng chấm dứt bằng sự lạc quan hiển nhiên mà trong chúng ta ai ai cũng có. Bằng niềm yêu thương cuộc đời và sự gửi gắm cho tương lai, Paul đã khiến cho mọi sự bất công và đau đớn trở nên có mục đích và ý nghĩa. Cũng như Bố tôi vào những ngày cuối đời của ông, căn bệnh đến với bố một cách vô tình, nhưng cách mà bố đối diện với nó, chiến đấu với nó cho đến ngày cuối cùng là một minh chứng hiện thực dạy cho tôi và cả gia đình bài học về cuộc đời. Về sự hy sinh lẫn cách nhìn cuộc sống theo chiều hướng đẹp đẽ nhất dù cho xung quanh ta bóng tối có lớn đến đâu

“Sự lạc quan phi thực tế thường là lựa chọn duy nhất thay cho nỗi tuyệt vọng đến nát lòng” – Nếu đó là câu nhận xét của Paul khi kể về một trường hợp bệnh nhân của ông, thì tôi cũng xin viết tiếp: “Và sự yêu thương vô bờ bến là lựa chọn duy nhất thay cho nỗi đau đớn tột độ”. Và đó cũng là liều thuốc tốt nhất mà ta có thể trao cho các bệnh nhân ung thư, lẫn cho chính mình khi mà dáng hình người yêu thương ta mất đi, khi mà hơi thở họ hoá thinh không

PHẦN 7

Một điều cực kỳ ý nghĩa nữa ở quyển sách, đó là vợ của Paul – Lucy đã là người thay anh hoàn thành nó. Bởi những tuần cuối đời Paul đã không còn khả năng để viết tiếp được. Quyển sách đã được chắp bút tiếp bởi vợ anh, và rồi cuộc sống của anh lại một lần nữa được dâng trào mạnh mẽ trong chính con gái anh, Elizabeth Acadia. Như Bố tôi vẫn còn đang sống trong tôi và em trai tôi vậy. Và khi hơi thở hoá thinh không, thì cuộc sống vẫn tiếp diễn. Cuộc sống với những nỗi đau lẫn hạnh phúc, cuộc sống mà cho dù ở cung bậc cảm xúc nào, thì cũng xứng đáng được biết ơn và yêu thương

Đó là điều mà tôi đã học được. Tôi mong bạn sẽ không phải học theo cách tôi đã bị “ép” học, nhưng tôi mong bạn sẽ đọc quyển sách này. Tôi mong bạn sẽ chuyện trò với Paul qua những con chữ. Tôi mong điều đó

- Trịnh Nam Trân -