Trong một thế giới biến động, liệu bài học cũ có còn đúng?

Khi tổng cung bị gãy ngang như cáp treo bị cắt, lúc đó mới thấy chuỗi cung ứng toàn cầu mong manh cỡ nào. Hôm qua còn êm ru, hôm nay tàu bè kẹt cứng, hàng hóa đứng yên một chỗ như kẹt xe giờ cao điểm. Thế là giá cả phi mã, doanh nghiệp khóc thét, chính phủ ngồi tính. Lúc này vài nước, không phải tất cả chọn cách chịu lạm phát một chút cho qua cơn, kiểu như uống paracetamol giảm đau đầu thay vì đi chữa tận gốc. Giảm đau thì có giảm, nhưng sáng hôm sau dậy vẫn thấy cái đầu vẫn đau, ví vẫn nhẹ, và vấn đề nguồn cung thì vẫn y nguyên.

Còn khi tổng cầu tụt dốc không phanh, nền kinh tế co ro như người bị cảm lạnh. Thất nghiệp tăng, đầu tư teo lại, mọi người bắt đầu nghĩ tới chuyện tự cung tự cấp một chút cho an toàn. Toàn cầu hóa bỗng dưng hết mốt, thay vào đó là trend tự chủ tương đối. Ai cũng muốn làm cái gì đó trong nhà cho chắc ăn, dù cái đó đắt hơn mua bên ngoài. Giá cả và lương không giảm vì hàng hóa dồi dào, mà giảm vì chẳng ai dám chi tiêu, chẳng ai dám đầu tư, mang tiền gửi tiết kiệm ngân hàng cho chắc. Kinh tế cả thế giới cùng chơi trò ai im lặng nhận vàng.

Lạm phát là thứ thuốc giảm đau rất tiện kiểu như chai xịt lạnh vào chỗ đau, tê lạnh tức thì, đỡ đau ngay, nhưng chấn thương thì vẫn còn nguyên. Sản xuất không sụp đổ, việc làm vẫn giữ được tạm thời, ngân sách cũng đỡ áp lực. Nhưng giống như rượu, uống ít thì hay uống nhiều thì say, say nhiều thì hại. Nó không chữa được bệnh gốc, chỉ giúp bạn tạm quên đi rằng chuỗi cung ứng của mình đang yếu xìu. Chứ tranh cãi mãi chuyện nên in thêm tiền hay không thì giống như mấy ông cá mập in token in ầm ầm cho dân FOMO, càng in càng tăng giá trị đến lúc token loãng như nước cháo thì về zero hết, nhà đầu tư khóc ròng, cá mập thì được chụp hình đăng báo, có người túc trực lo chỗ ăn, chỗ ở, được quản lý các cuộc gặp và đồng phục riêng.

Đọc thêm BIẾN ĐỘNG - Jared Diamond và BẢN SẮC - Francis Fukuyama sẽ cung cấp nhiều khí cách trước các thay đổi .

-Phan Hoàng Thư-