Một hệ thống quyền lực tinh vi đang chi phối từng nhịp thở của kinh tế thế giới
Bích Ngọc
Thứ Năm,
15/01/2026
5 phút đọc
Nội dung bài viết
Mình có một quan sát nhỏ là mỗi khi nền kinh tế thế giới biến động không như ý, các nhà lãnh đạo thường tìm đến các bất ổn địa chính trị như một "nơi trú ẩn". Mà hễ có bất ổn địa chính trị, kiểu gì cũng dính dáng đến Dầu khí. Nhìn những gì đang diễn ra ở Venezuela gần đây, mình lại thấy thấp thoáng những chương sách và kiến thức cũ hiện về. Những quốc gia ôm trong mình trữ lượng dầu mỏ hàng đầu thế giới cứ mãi là tâm điểm của các cuộc can thiệp. Petrodollars là gì? Ôn bài một chút.
Bất giác vác "cục tạ" 1.200 trang Dầu mỏ, Tiền bạc và Quyền lực ra đọc lại, mình nhớ ngay đến cái vòng lặp kỳ lạ của dòng tiền liên quan đến cái thứ vàng đen đầy thị phi kia. Các quốc gia cần dầu thì bắt buộc phải có USD. Để có USD, họ phải xuất khẩu hàng sang Mỹ hoặc chấp nhận vay nợ. Khi nước bán dầu nhận về USD, số tiền đó cũng chẳng đi đâu xa mà lại chảy ngược về Mỹ qua các hợp đồng xây dựng giàn khoan, hạ tầng kỹ thuật của chính các tập đoàn Mỹ.
Có một thực tế khá nghiệt ngã: Mỹ trả tiền mua dầu, nhưng dòng tiền đó thực chất lại chảy vào túi các doanh nghiệp dầu khí của chính họ đang khai thác tại chỗ dưới danh nghĩa "hỗ trợ kỹ thuật". Quốc gia sở hữu tài nguyên đôi khi chỉ thu được ít thuế, xây vài tòa nhà lấp lánh hay tạo ra mấy cơn sốt đất ảo, còn giá trị thực của tài nguyên thì cứ bị rút ruột mỗi ngày.
Nhưng vì sao lãnh đạo các nước đó biết vậy mà vẫn làm? Đọc Daniel Yergin, mình tự soi lại được một nghịch lý: đằng sau những khẩu hiệu dân chủ, hệ thống dầu mỏ toàn cầu đôi khi lại rất cần những mắt xích là các chính quyền độc tài. Vì chỉ ở đó, lợi ích cá nhân mới dễ dàng đè bẹp vận mệnh quốc gia, tạo điều kiện cho những bản hợp đồng bán rẻ tài nguyên được ký kết. Người hưởng lợi cuối cùng thường là các lãnh đạo đó hoặc các tập đoàn "sân sau".
Venezuela hôm nay hay những điểm nóng khác trên bản đồ dường như vẫn đang vận hành theo đúng cái trục mà dầu mỏ, tiền bạc và quyền lực đã vạch sẵn từ cả thế kỷ trước. Trung Quốc hiện tại cũng đang làm y hệt, không chỉ với dầu mỏ mà còn nhiều loại khoáng sản khác. Chúng ta lên án một Trung Quốc đang "rút ruột" thế giới, thì cũng đừng quên có một "tay trộm" lão làng đã và đang làm điều đó từ hàng chục năm trước rồi.
Đi qua cục tạ khổng lồ Dầu mỏ, Tiền bạc và Quyền lực để nhớ ra là đằng sau mỗi thùng dầu không chỉ là tiền, mà là một hệ thống quyền lực tinh vi đang chi phối từng nhịp thở của kinh tế thế giới. Mình tìm đến nó không phải để học vĩ mô cao siêu, mà để tự trang bị cho mình một lăng kính đủ sâu, giúp bản thân không bị "lạc trôi" giữa những dòng tin tức thời sự đầy biến động.
-Trần Đăng Khoa-
