Chia sẻ của dịch giả Trần Tiến Cao Đăng về "Súng, Vi trùng và Thép"

Súng, Vi trùng và Thép được chọn trao giải thưởng Sách Quốc gia là một tin bất ngờ đối với tôi, người dịch. Tuy nhiên, nghĩ kỹ, điều này không quá bất ngờ. Nó cho thấy cuốn sách tiếp tục có giá trị và tính thời sự như thế nào – nhất là với bản in mới nhất này của Omega Plus. 

Loài người đã phát triển từ chỗ sơ khai đến sự văn minh và đang có nguy cơ – càng ngày càng rõ rệt – trượt dần từ văn minh đến dã man như thế nào, đó là chủ đề lớn, bao trùm, khôn cạn, khôn cùng của khoa học, nghệ thuật, tôn giáo, nói chung là hoạt động trí tuệ và tâm linh của con người. Súng, Vi trùng và Thép là một trong những nỗ lực đáng trọng của con người trên con đường đó.

Từ sau cuốn sách ra đời, đã và đang có nhiều luồng ý kiến phản biện nó, mà có lẽ xuyên suốt hơn cả là những “cáo buộc” về việc tác giả dường như quá nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường địa lý trong sự “thành/bại” của một khu vực, một quốc gia, mà xem nhẹ vai trò của những phẩm chất thuộc về con người. Các phản biện này, xét khách quan, đều có cơ sở và đáng cho ta suy xét một cách nghiêm túc. Song, mặt khác, theo tôi, chính sự hiện diện của những phản biện tốt là cơ sở cần thiết để con người có thể bổ sung, kiện toàn một giả thuyết – qua đó khẳng định chân giá trị của giả thuyết. Đó là sức sống và tinh thần của khoa học đích thực.

Kể cả dù cần bổ khuyết ít nhiều, kiến giải của Jared Diamond vẫn nhiều giá trị đối với chúng ta, và sách của ông vẫn là cuốn sách mà người đọc Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ nên đọc, như một nguồn tư liệu giúp ta một cách đáng kể trong việc thủ đắc một cái nhìn đầy đủ, toàn triệt về lịch sử loài người, giải bỏ một số thiên kiến và “huyền thoại” về sự ưu việt chủng tộc của một số người, và có nhận thức sâu xa hơn về những gì con người phải làm để duy trì nền văn minh chúng ta tạo ra và bảo vệ thế giới đã sinh ra chúng ta.

Niềm tự hào nhỏ của tôi là đã góp phần khiêm nhường của mình vào việc đó. 

- Dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng -