Bút tích của Việt Nam trong các khối các nước dùng chữ Hán

Trong khối các nước dùng chữ Hán, bút tích Hán tự có thể cho thấy nơi xuất thân ở một mức độ nào đó. Nét bút là thứ thể hiện tổ quốc hay quê hương. Sự can thiệp về tự thể, tuy chỉ ở mức có thể nhìn thấy đôi chút ở trong cùng một quốc gia, nhưng đó là sự khác biệt về mức độ phong cách và thiết kế.

Người Trung Quốc thường viết chữ với các đường nét sắc nét để lại cảm giác như bút lông vậy. Viết như vậy có vẻ được coi là đẹp, và nhìn chung cần dùng sức để kiểm soát lực bút. Kiểu chữ Mincho (thể Tống) trong các tài liệu in ấn thường giống hệt nhau trong tất cả các cuốn sách, có vẻ gì đó sắc nét và trọng tâm cao. Tuy nhiên, nhiều người Đài Loan thường viết các ký tự với đường nét tròn và mềm mại, dù đó vẫn là Hán tự của tiếng Trung Quốc. Người ở đại lục thì có vẻ thấy cách viết này dễ thương. Dường như những khác biệt này không được tạo ra một cách cố ý, nhưng cũng khó mà giải thích rằng nó đơn thuần là kết quả của giáo dục.

Cuốn sách "Kanji hiện đại - Chữ Hán trong đời sống Nhật Bản hiện nay"

Những đường nét viết tay tròn trịa hơn thường được thấy ở người Nhật đôi lúc cũng được người Trung Quốc khen là đáng yêu. Có thể thấy rằng không chỉ với thể NAR là phong cách thư pháp cổ của Nhật Bản, sự mềm mại của các phông chữ gần đây như Mincho đang trở nên phổ biến. Người ta có thể tuyên truyền sự phóng khoáng qua phông chữ. Khi tôi đưa thư pháp kiểu Kantei cho những một nữ du học sinh từ Trung Quốc đại lục xem, cô đã nói rằng: “Em thích nét chữ thẳng thắn, đường đường chính chính hơn.” Cô còn nói rằng mình “không ưa” kiểu chữ này. Phong cách thư pháp Oie, được sinh ra trong trào lưu phong cách Nhật Bản và thường được sử dụng trong công việc, đã được cách điệu làm cho đậm nét hơn bởi một người dân thường, nói rằng nó sẽ giúp khách hàng đến đông hơn, và giờ đây, nó không ngờ lại có sức gợi lên bầu không khí Edo trong người Nhật. Việc trân trọng sự độc đáo và theo đuổi vẻ đẹp của phong cách, liệu có thể nói rằng là đặc trưng của người Nhật hay không? 

Người Hàn Quốc cũng thường viết Hán tự theo kiểu chữ Hangeul viết tay nhưng vuông thành sắc cạnh hơn. Một trong các nguyên nhân chắc chắn là do nếu viết “□” thành “○” thì sẽ phá hỏng các đặc điểm phân biệt trong Hangul, khiến không thể phân biệt được nữa. Khi nhìn lại lịch sử của thư pháp, có một thời kỳ mà phong cách thư pháp viết chữ dày cộm đã được ưa chuộng trên bán đảo này. Như tôi đã viết ở trên, sở thích này có lẽ liên quan đến cái gọi là tính cách đặc trưng dân tộc, bao gồm ngoại hình, thể chất và hành vi và giá trị quan, v.v. của những người viết.

Khá lâu trước đây, đã có báo đài đưa tin về việc búp bê Hina (búp bê cổ truyền của Nhật) được sản xuất tại Hàn Quốc và Trung Quốc, nơi có chi phí nhân công rẻ, có khuôn mặt hơi khác biệt. Tuy có thể thấy những hình ảnh được coi là “đặc trưng khuôn mặt điển hình” được phân định cho từng quốc gia như tôi đã từng nói đến, nhưng những thứ thể hiện ra bề ngoài như vậy có đôi chút khác biệt so với nguyên gốc, ngoài ra còn có cả những sự khác biệt đi liền với cảm xúc như nét mặt, kiểu tóc hay cách trang điểm, và đôi khi có hay không có phẫu thuật thẩm mỹ, tính định hướng, v.v. rồi từ đó tạo ra cái gọi là cá tính của dân tộc cũng nên. Nhiều lúc, tôi cũng không thể không nghĩ rằng phông chữ trên các bảng quảng cáo trang hoàng khắp đường phố của mỗi khu vực cũng phản ánh những khác biệt này.

Nhiều chữ Hán mà tôi nhìn thấy ở Việt Nam có những đường nét đôi khi run rẩy và bố cục thiếu cân đối như thể viết không quen tay vậy. Việc hầu như chỉ nhìn thấy kiểu viết Khải thư cũng là một đặc trưng. Trước đây, tôi đã đọc ở một cuốn sách rằng một người Việt Nam đã viết “Chữ Hán giống như mảnh vỡ của chiếc bánh quy”, và đến giờ tôi vẫn thỉnh thoảng cảm thấy như vậy. Chữ thư pháp trong hình ở trang… có vẻ ngay ngắn trong nét bút, có cảm giác như nó đã rời xa khối các quốc gia dùng chữ Hán rồi. Trong bút tích của người Thái Lan, có thể thấy sự can thiệp rõ ràng hơn của các ký tự từ một hệ thống khác ở nước họ, khiến phong thái cũng khác đi, nhưng ta có thể cảm nhận cách viết tương tự như cách ghi chép chính tả chữ Hán của người phương Tây quan tâm đến phương Đông.

Ta có thể cảm nhận được điều đó qua cả những chữ viết tay được in trong từ điển, khi nói đến kiểu chữ Kanakugi thì ngay cả người Nhật bây giờ cũng chẳng chịu thua, nhưng có thể nói rằng đó là kiểu chữ viết tay theo chiều ngang mang tính iso, mang đặc trưng của người Việt Nam. Có một số nét chữ dày dặn, chắc chắn, nhưng cũng có chỗ để lại ấn tượng khác với cách viết của các nước khác. Việt Nam cũng có lịch sử thư pháp độc đáo, đồng thời vẫn chịu ảnh hưởng của Trung Quốc. Bán đảo Triều Tiên và quần đảo Nhật Bản đều có những kiểu chữ riêng được ưa chuộng qua nhiều thời đại, và tôi cảm giác như bằng cách nào đó chúng vẫn còn tồn tại ở những nơi này cho đến ngày nay. Các tự hình được viết ở Việt Nam bây giờ dường như cũng có liên quan đến điều này. Quả thật, cách viết được ưa chuộng liên quan đến tính cách dân tộc cũng tồn tại, và tôi không khỏi suy nghĩ rằng liệu điều đó thì có ảnh hưởng gì không.

Trong các từ Hán Việt của Việt Nam được viết bằng những nét bút như vậy, những từ Hán cổ xuất hiện trong thơ văn bằng chữ Hán vẫn còn tồn tại. Có vẻ như “戸律” (Hộ Luật), một thuật ngữ dùng cho luật lệnh đã được tráo đổi thứ tự theo kiểu Việt Nam là từ bổ nghĩa đặt ở sau thành “律戸” chỉ luật dân sự, tuy đã trở nên lỗi thời, nhưng có vẻ như từ “客桟” được thấy trong các tác phẩm văn học cổ của Trung Quốc có nghĩa là khách sạn vẫn thường xuất hiện trong các cuộc hội thoại.
“暫別”

Từ này có nghĩa là “Tạm biệt” và là một cách diễn đạt rất hay. Trong tiếng Nhật cũng có cách nói là cách xa nhau trong một thời gian. Ngoài ra, ở Kochi, nghe nói đến giờ vẫn có từ Hán là “暫時” (zanji) có nghĩa là “sớm gặp lại”. Có khả năng việc trộn lẫn với chữ “漸” cũng khó xảy ra ở nơi đó. “暫別” cũng tương tự về mặt ý tưởng với từ “再見” (Tái Kiến: hẹn gặp lại) của Trung Quốc. Từ “安寧” (Anyeong) cũng được dùng làm từ để chia tay trong tiếng Hàn, lại được hiểu là an ninh trong tiếng Việt. Ngay cả từ quan điểm của người Trung Quốc, cách diễn đạt bằng Hán tự  là “暫別” này trông rất ngầu.

Những thứ mắt thấy tai nghe ở Việt Nam cùng những ý kiến thực tế không chỉ cho tôi một cái nhìn thoáng qua về tình hình hiện tại của Hán tự ở nước ngoài, mà còn cho tôi nhiều dự cảm về những phát triển của nó trong tương lai. Tôi mong rằng các bạn trẻ Việt Nam sẽ tự mình tìm hiểu về chữ Hán của Việt Nam và những văn hóa xoay quanh nó, với hy vọng một ngày nào đó, thông qua sự so sánh đã được làm sáng tỏ giữa hai bên từ lịch sử giao lưu văn hóa liên quan đến Hán tự của Nhật Bản và Việt Nam, sẽ dẫn tới sự hiểu biết chân chính dựa trên những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai bên. Sau khi nhận bó hoa kỷ niệm, tôi chia tay với lớp học.

- Trích cuốn sách "Kanji hiện đại - Chữ Hán trong đời sống Nhật Bản hiện nay" -