"Gene Tri Thức" - từ góc nhìn của một bác sĩ chẩn đoán hình ảnh

Nhận sách vào một ngày mưa rả rích bên ô cửa sổ, và mình cũng từ từ gặm nhấm nó... bởi sách này mình thấy khó mà đọc nhanh được.

Là một bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, công việc của mình là dán mắt vào màn hình máy tính mỗi ngày để súp pơ soi từng lát cắt hình ảnh đen trắng. Một trong những "gương mặt thân quen" thỉnh thoảng lại ghé thăm mình là các bệnh nhân u xơ thần kinh type 1 (NF1).

Cùng một căn bệnh liên quan đến gene NF1, nhưng biểu hiện thì đúng kiểu "mỗi người một vẻ":

• Có người nhẹ nhàng với vài vết "cà phê sữa" trên da, vài u nhỏ tí hon.
  
• Nhưng có người lại gánh chịu những khối u khổng lồ ngoằn ngoèo dọc dây thần kinh, chèn ép các cơ quan, gây biến dạng cơ thể hay giảm khả năng học tập, nhận thức.
  

Về bản chất y khoa, gene NF1 sản xuất ra một loại protein đóng vai trò như chiếc “phanh hãm” giúp kiểm soát sự tăng trưởng tế bào. Khi chiếc phanh này hỏng (đột biến), tế bào sinh sôi vô tổ chức và gây ra bệnh. Vì thế trong mắt dân Y, cứ nhắc đến bệnh lý NF1 là thấy rắc rối.

Ấy thế mà trong cuốn sách "Gene Tri Thức", tiến sĩ Lynne Kelly lại đưa ra một giả thuyết khiến mình khựng lại: Chính cái gene mà hễ hỏng hóc là hành bệnh nhân lên bờ xuống ruộng ấy, ở trạng thái bình thường khỏe mạnh, lại chính là “bà đỡ” kích hoạt trí tuệ của nền văn minh nhân loại!

Tổ tiên chúng ta đã "qua môn" sinh tồn thế nào khi chưa có chữ viết?

Từ câu chuyện về NF1, tác giả đưa chúng ta ngược dòng thời gian về hàng trăm nghìn năm trước.

Khi ấy làm gì có chữ viết, Google, ChatGPT, hay bộ đề Anki để cày? Nhưng tổ tiên chúng ta vẫn thuộc lòng từng nguồn nước, cây thuốc, dấu chân thú dữ hay các hiện tượng thiên nhiên. Hóa ra, các cụ đã biến toàn bộ thế giới xung quanh thành một “ổ cứng” khổng lồ:

• Một bài hát chính là chiếc bản đồ GPS định vị đường đi.
  
• Một điệu múa hay nghi lễ chính là bài học kỹ năng sinh tồn.
  
• Một bức vẽ trên vách đá chính là cuốn bách khoa toàn thư lưu trữ tri thức qua nhiều thế hệ.
  

Trước khi biết đặt bút viết, con người đã biết mã hóa thông tin vào âm thanh, hình ảnh và không gian xung quanh để ghi nhớ.

Cuốn sách "Gene Tri thức: Siêu gene kỳ diệu và khả năng sáng tạo của loài người"

Góc nhìn của bác sĩ: Ý tưởng hay, nhưng từ từ hẵng... "lên đỉnh"!

Dù rất hào hứng với cách kể chuyện của tác giả, nhưng bệnh nghề nghiệp không cho phép mình gật đầu dễ dãi trước giả thuyết "siêu gene" này.

Gene NF1 đúng là có tham gia vào cơ chế ghi nhớ, nhưng bảo rằng một mình nó tạo nên bước ngoặt trí tuệ của cả loài người thì hơi... coi thường sự phức tạp của bộ não. Trí tuệ là kết quả của hàng ngàn gene cùng vô số yếu tố môi trường, văn hóa kết hợp lại. Chỉ đích danh một cái gene rồi bảo nó "gánh còng lưng" cả nền văn minh thì anh em di truyền học chắc vác sách đi kiện!

Điều kỳ diệu thực sự của "Gene tri thức"

Tuy chưa hoàn toàn bị thuyết phục bởi giả thuyết về NF1, mình vẫn cực kỳ thích cuốn sách này vì một chiêm nghiệm rất chạm: Sức mạnh của loài người không nằm ở việc một cá nhân nhồi nhét được bao nhiêu gigabyte vào đầu, mà ở khả năng trao truyền tri thức.

Không ai trong chúng ta bắt đầu từ con số zero. Ngay trong ngành Y, những tổn thương mình đọc được trên phim hôm nay là đúc kết từ mồ hôi, trí tuệ của biết bao thế hệ thầy thuốc đi trước.

Trong thời đại AI có thể đọc phim và tổng hợp tài liệu nhanh hơn cách người yêu cũ trở mặt, điều làm nên giá trị của con người không phải là biết nhiều, mà là sự hiểu sâu và khả năng kết nối tri thức. AI có thể nhớ vạn lần não người, nhưng nó không có trải nghiệm và sự thấu cảm.
Gấp cuốn sách lại, mình nhận ra: Thứ "gene tri thức" vĩ đại nhất của loài người có lẽ chẳng nằm ở một đoạn DNA nào cả, mà chính là những hiểu biết, kinh nghiệm được con người bền bỉ truyền lại cho nhau qua hàng ngàn năm.

Thôi, triết lý thế là đủ rồi! Mình nghĩ nếu ai có hứng thú về topic này thì nên rinh e nó về ngay thôi!

- Omega+ Buddies Tuấn Gấu -