Có phải con người là giống loài thượng đẳng khác hoàn toàn các động vật khác?

Có phải con người là giống loài thượng đẳng khác hoàn toàn các động vật khác? Theo các phân tích khoa học, chúng ta đều xuất phát từ tổ tiên chung là các sinh vật xuất hiện từ khoảng 3,8 tỉ năm trước. Nguồn gốc sinh học đến từ gene. Qua quá trình chọn lọc và phát triển, môi trường sống, tập tính... Qua hàng triệu năm tiến hoá thành các chi, loài khác nhau. Các nhà khoa học ước tính khoảng 90% gene của 1 con người và 1 con mèo giống nhau. Sự khác biệt nằm ở 10% còn lại. Nhưng tại sao chúng ta thông minh và trông có vẻ thượng đẳng hơn chúng? Có phải não to hơn sẽ làm chúng ta thông minh hơn?

Có phải con người là giống loài thượng đẳng khác hoàn toàn các động vật khác? 

Theo các phân tích khoa học, chúng ta đều xuất phát từ tổ tiên chung là các sinh vật xuất hiện từ khoảng 3,8 tỉ năm trước. Nguồn gốc sinh học đến từ gene. Qua quá trình chọn lọc và phát triển, môi trường sống, tập tính... Qua hàng triệu năm tiến hoá thành các chi, loài khác nhau. Ước tính khoảng 90% gene của 1 con người và 1 con mèo giống nhau. Sự khác biệt nằm ở 10% còn lại. Nhưng tại sao chúng ta thông minh và trông có vẻ thượng đẳng hơn chúng? Có phải não to hơn sẽ làm chúng ta thông minh hơn?

​Não con người nặng khoảng 1,2 đến 1,5kg trong khi 1 con voi có bộ não nặng đến 6kg. Nếu to hơn bằng với thông minh hơn, có lẽ 1 con voi cũng sẽ biết làm toán hay nói về lượng tử.

​Nếu vứt 1 con người ra thế giới tự nhiên, phần cứng sinh học của chúng ta khá tầm thường. Ta không có móng vuốt như gấu, Không to nặng như voi, sức mạnh lại quá yếu ớt. 1 con gấu hay tinh tinh cũng có thể dễ dàng xé xác bạn.

​Một điểm lớn mang tính cấu trúc khiến chúng ta vượt trội so với các loài động vật khác đó là nằm ở khả năng hợp tác với số lượng lớn. 1 người đơn lẻ thì có thể bị voi ma mút dễ dàng húc chết nhưng nếu chúng ta cùng hợp tác, ta có thể giăng bẫy khiến những con voi lao xuống vực thẳm. 

​Khoa học và khảo cổ học đã chứng minh Homo sapiens (loài người tinh khôn) là 1 phần nguyên nhân lớn gây ra các cuộc diệt chủng ở thế giới động vật. Họ góp phần gây ra cuộc tuyệt chủng ở loài voi ma mút, và tận diệt các loài anh em cùng chi homo khác.

​Tại sao có kết luận này ư? Ngày nay chúng ta dễ dàng gây chiến đẫm máu ngay cả đối với các Homo sapiens khác khi chỉ cần 1 chút mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính trị... Nếu ngay cả giữa các Homo sapiens với nhau còn thế, thì giữa con người với các chi, loài khác thì sao?
​

Nhưng nếu chỉ là khả năng hợp tác số lượng lớn, ong và kiến cũng có thể làm được điều đó chính xác đáng kinh ngạc hơn chúng ta rất nhiều. Điểm khác biệt nằm ở cơ chế hợp tác, ong và kiến có thể hợp tác với số lượng cực kỳ lớn nhưng lại chỉ giới hạn trong đàn và với những cơ chế rất cơ bản như kiếm ăn, xây tổ, chiến đấu chống lại kẻ thù. Nếu bạn vứt 1 con kiến khác đàn vào 1 đàn kiến khác, nhiều khả năng nó sẽ bị xé xác ngay lập tức.

​Con người có thể hợp tác ngay cả giữa những người xa lạ nằm ở khả năng có thể cùng tưởng tượng về một thứ mà theo tác giả cuốn Lược sử loài người, Harari gọi nó là khả năng "tưởng tượng liên chủ quan". Một con kiến có thể phát tín hiệu cho bạn nó hiểu: chỗ kia có thức ăn ngon, nhưng không thể nói: hãy làm việc hộ tôi, rồi ngày mai tôi sẽ cho bạn thức ăn ngon. ​Bạn không thể hứa hẹn với 1 con khỉ rằng hãy chăm chỉ và sau khi chết nó sẽ được đến thiên đường khỉ. Nhưng giữa các Homo sapiens với nhau thì có. Họ có thể lập nên các vị thần, lập nên các giá trị đạo đức, lập nên các hệ thống tiền tệ, chính trị, lãnh tụ... Và ý nghĩa cuộc sống của họ chủ yếu nằm trong những sự thật tưởng tượng này. 2 người lính Tây Âu cuối thế kỷ XI có thể không quen biết nhau nhưng vẫn cùng nhau tham gia cuộc thập tự chinh với cùng 1 niềm tin giành lại đất thánh, và được đến thiên đường sau khi chết.

​Chính trị ngày nay cũng đang diễn ra theo cơ chế tương tự dù là vì chế độ, tôn giáo hay sắc tộc. Tiền bạc là 1 tờ giấy vô giá trị nếu chúng ta không tin vào nó, và vì tin vào tiền bạc chúng ta có thể cùng nhau hợp tác và kiếm tiền.
​

Ta thử nói 1 chút về vấn đề đạo đức. Ngày nay tư tưởng có thể kết hôn vài lần và ly dị nếu không phù hợp được cho là cấp tiến, nhưng với đạo Công giáo điều này là không được phép. 1 người đàn ông yêu nhiều người cùng lúc và chúng ta cho rằng anh ta xấu xa. Nhưng suy cho cùng sự xấu xa đến từ sự tưởng tượng rằng yêu đương cùng lúc với nhiều người là trái với đạo đức.

​Theo tôi có 3 sự thật cùng xảy ra ở đây:

​Ở sự thật khách quan ta có thể giải thích: anh ta đang quan hệ tình cảm cùng lúc với 2 cô. 

​Có thể ở sự thật chủ quan của tôi: anh ta khá đào hoa và có nhiều người yêu.

​Và ở 1 người khác: anh ta đang ngoại tình, thật xấu xa.

​Ở 1 sự thật liên chủ quan khác: chúng ta cùng tin rằng yêu 2 người cùng lúc là ngoại tình và vì vậy nên anh ta xấu xa.

​Khách quan mà nói anh ta chỉ đang quan hệ tình cảm với 2 người cùng lúc. 1 câu hỏi cần đặt ra: chúng ta có đang phán xét anh ta bằng mong muốn độc chiếm của mình không ? 

Sự thật khách quan là thứ luôn tồn tại dù ta có chú ý hay không. Chủ quan hay liên chủ quan thì khác, nó chỉ tồn tại khi ta gán nghĩa cho chúng, nhưng nhờ nó con người đã vươn lên đứng đầu chuỗi thức ăn. Khoa học công nghệ đã phát triển vượt bậc, nếu xét theo 2 mục tiêu hệ thống như duy trì nòi giống và sinh sôi số lượng đàn thì chưa bao giờ chúng ta phát triển như ngày nay. Nhưng cũng cần đặt ra câu hỏi nếu như ý nghĩa chủ quan trở nên không giúp ích nhiều, không cấp tiến, hoặc đi ngược lại lợi ích thì đơn giản là ta có thể gỡ bỏ chúng? Điều này cần sự suy xét thấu đáo vì suy cho cùng, loài người tiến hóa để cùng nhau hợp tác. 

Chốt lại chúng ta không hề thượng đẳng hơn sinh vật khác ở cấp cá thể sinh học. Chúng ta thượng đẳng vì chúng ta có khả năng nói về những thứ tưởng tượng, và biến nó thành động lực chính cho hành động. Và cần thừa nhận rằng chúng ta đều thượng đẳng theo các mức độ khác nhau trong hành vi. 

(Bài viết trên đây dựa trên sự gom nhặt và lập luận mang tính chủ quan của cá nhân mình và không tránh khỏi những sai sót. Mong bạn đọc với tâm thế tham khảo. Cảm ơn mọi người.)

- Vũ Đình Tú -