Những câu chuyện về việc giữ gìn sách
Với những người đọc sách, yêu sách, hẳn ai cũng từng ít nhất một lần nghĩ về việc bảo quản những “người bạn” yêu quý, nhất là khi nhìn lại những “tri kỷ” đã cùng mình đi qua năm tháng.
Khi chúng ta già đi, những cuốn sách cũng dần nhuốm màu thời gian. Chẳng biết chúng sẽ ở bên ta được bao lâu, nhưng dù sao, đã cùng chung sống dưới một mái nhà, chẳng phải "hữu duyên" lắm chăng.
Trải qua năm tháng, công nghệ in ấn và đóng gói sách ngày càng phát triển. Bạn có thể không còn dễ dàng nhìn thấy gáy sách bị cong khi vừa lấy khỏi kệ, những trang giấy cũ dần chuyển từ màu vàng sang nâu đậm, hay từng góc sách lấm tấm những đốm thời gian. Nhưng dù công nghệ in và chất lượng mực có tốt đến đâu, nếu không được giữ gìn đúng cách, sách vẫn rất nhanh xuống cấp. Mỗi người vì thế lại có một vài “mẹo” riêng để lưu giữ chúng.
Thông thường, khi một cuốn sách mới về, việc đầu tiên mình làm là bọc nilon. Trước đây có thể phải dùng ghim, nhưng giờ tiện hơn nhiều, chỉ cần khéo tay một chút, cuốn sách đã có ngay một lớp “khiên” bảo vệ. Lớp bọc này vừa giúp hạn chế rách khi kéo sách ra khỏi kệ, vừa tránh bụi bẩn và những vết tay vô tình để lại. Với mình, điều đó khá quan trọng, bởi một cuốn sách dù mới hay cũ, nếu phần bìa bên ngoài đã bị bẩn thì thường sẽ nhanh xuống cấp hơn.
Về việc xếp sách nằm ngang hay dựng đứng, đa số chúng ta thường ưu tiên dựng đứng vì trông gọn gàng và đẹp mắt hơn. Thư viện cũng thường sắp xếp như vậy. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của mình, những cuốn sách dày, nặng hoặc có bìa mềm nếu dựng lâu ngày có thể khiến phần gáy dưới bị xệ. Khi lấy sách, chúng ta thường cầm phần gáy phía trên hoặc kéo từ cạnh trên xuống, lâu dần dễ làm phần gáy và kết cấu sách bị ảnh hưởng.
Vì thế, mình thường để sách bìa cứng theo chiều đứng, còn sách bìa mềm hoặc sách khổ lớn thì xếp thành từng chồng nằm ngang. Dù vậy, cách sắp xếp nào cũng không quá quan trọng nếu đã trở thành thói quen và được thực hiện cẩn thận.
Mình từng xem một số video hướng dẫn cách nhét một cuốn sách dày vào khoảng trống bằng cách xoay chéo gáy sách, đẩy vào rồi xoay lại để tận dụng độ cứng của bìa. Cá nhân mình không làm như vậy. Theo mình, giữa các cuốn sách tốt nhất nên có một khoảng hở vừa phải. Nếu sách bị ép quá chặt trong thời gian dài, phần gáy có thể bị biến dạng, cong hoặc chùng xuống; việc lấy sách ra cũng trở nên khó khăn hơn. Xếp kín khít có thể đẹp mắt, nhưng xét về tính “thực chiến” thì chưa chắc đã hiệu quả.
Với những người sống ở miền Bắc, nồm ẩm có lẽ là một trong những điều khó chịu nhất. Sau quần áo, sách vở cũng là thứ rất dễ bị ảnh hưởng. Dù tủ sách được đóng kín, hơi ẩm vẫn có thể len vào. Vì thế, ở mỗi góc tủ, mình thường đặt một túi chống ẩm bằng vải và chú ý thay hoặc phơi lại định kỳ.
Khoảng nửa năm một lần, thường vào thời điểm giao mùa, mình sẽ vệ sinh toàn bộ tủ và sách. Nếu thời tiết khô ráo, có nắng nhẹ, mình có thể mang sách ra hong trong khoảng 30 phút đến một giờ, tương ứng với thời gian vệ sinh tủ. Không nên phơi quá lâu vì ánh nắng không thực sự tiêu diệt hoàn toàn nấm mốc, trong khi giấy lại rất dễ bị cong, giòn hoặc hút ẩm trở lại khi đưa vào môi trường có độ ẩm cao.
Cuối cùng, điều quan trọng nhất trong việc giữ gìn sách vẫn là đọc sách.
Thà để một cuốn sách có vài vết xước, vài nếp gấp vì đã được cầm lên, mở ra và đọc, còn hơn để nó mãi nguyên vẹn trong tủ kính mà không một lần được chạm tới.
Nhà thơ người Mỹ gốc Nga Joseph Brodsky từng nói:
“Có những tội ác còn tồi tệ hơn việc đốt sách. Một trong số đó là không đọc chúng.”
Liệu trên kệ của bạn có cuốn sách nào vẫn chưa mở? Có chồng sách nào bạn từng tự hứa sẽ đọc nhưng vẫn để đó qua năm tháng?
Có lẽ, cách tốt nhất để gìn giữ một cuốn sách không phải là giữ nó mãi như mới, mà là để nó được sống đúng với ý nghĩa của mình: được đọc, được suy ngẫm và được đồng hành cùng con người.
