Odyssêy - Homer - Một cuốn sử thi vang mãi sau hơn hai nghìn năm

Cuốn này tập trung vào hành trình của Odysseus sau khi cuộc chiến thành Troy đã khép lại. Mười hai khúc đầu là lời bộc bạch của Odysseus trên đường trở về quê nhà. Một hành trình đầy gian nan trên biển. Hết lạc vào đất liền gặp gỡ nhiều sinh vật kỳ lạ, đến nói chuyện với người chết. Sang mười hai khúc sau là sự kiện Odysseus giành lại lâu đài, chiến đấu với lũ cầu hôn đã ăn nằm ở dề bao năm tháng trên đất của ông.

Trí tưởng tượng hùng vĩ của Homer không bị giới hạn bởi bất cứ vùng đất nào. Hành trình của Odysseus cũng đại diện cho hành trình của con người giữa thiên nhiên. Dù gian khổ nhưng không thể khuất phục. Khung cảnh hang động của khổng lồ Cyclops được khắc họa đen tối, nhất là phân cảnh ăn thịt người man rợ. Hay cảnh thuyền Odysseus phải đương đầu với Scylla và Charybdis. Một bên là quái vật nhiều đầu ăn thịt người, bên kia là xoáy nước hiểm nguy.

Tài trí của Odysseus thể hiện không chỉ qua lần đối đầu với tên khổng lồ Cyclops mà ngay khi lạc vào đất liền một thân một mình ông cũng chưa hé lộ thân phận thật. Mà luôn làm một vị khách lạ để thám thính xem người nơi đây là bạn hay thù. Ngay khi trở về Ithaca ông cũng liên tục suy tính mưu kế để có thể đương đầu với đám đông mà giành thắng lợi.

Lòng chung thủy của Penelope đối với phu quân là không thể phủ nhận. Nàng nhất quyết chưa tái hôn và nghĩ ra mưu kế để trì hoãn quyết định. Ngay đến khi Odysseus trở về nàng cũng không tin vội mà còn thử thách chàng. Nếu hành trình trở về của Odysseus hào hùng thì hành trình để giữ vững vương quốc khi xung quanh đầy lũ cầu hôn nhăm nhe của Penelope thì quan trọng không kém.

Homer thành công xây dựng dàn nhân vật đồ sộ, mỗi nhân vật đều mang dấu ấn riêng biệt và góp phần làm sinh động bức tranh về Odysseus. Dù chỉ là người chăn heo, hay một con chó. Cách Homer đưa vào đều giúp tô điểm thêm hình tượng một vị anh hùng tài năng. Một cố nhân đã đi biền biệt 20 năm nhưng dù chỉ là một tên chăn heo vẫn luôn trung thành và mong chờ ông trở về. Còn chú chó Argos dù đã già nua nhưng khi Odysseus xuất hiện vẫn nhận ra ông. Một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy bản chất của Odysseus không phải kẻ tàn nhẫn.

Thể văn xuôi dễ dàng đọc và nắm bắt nội dung. Mình rất nể phục khi dịch giả Đỗ Khánh Hoan đã dành 10 năm để dịch từ sử thi gốc tiếng Hy Lạp. Ban đầu mình chưa quen lắm với cách xưng hô dùng từ Hán Việt trong truyện nên mất một thời gian làm quen. Nhưng sau khi quen dần với mạch truyện mình nắm được vai trò các nhân vật nên không còn ảnh hưởng. Cách dịch như vậy khiến câu văn có tính nhạc và thể hiện sự tôn kính của tác giả với những vị thần được nhắc đến trong sử thi. Phần biên tập được làm chỉn chu nên trải nghiệm khá mượt mà.

Bên cạnh đó, vì tính cổ đại nên không thể phủ nhận truyện còn những quan điểm lỗi thời về phụ nữ như cách gọi Calypso là yêu mỵ hay Circe là yêu phụ. Mình đặc biệt thích hình tượng và sức mạnh của Circe. Nhất là ở cảnh biến thuỷ thủ đoàn thành heo khiến mình rất tò mò muốn tìm hiểu sâu hơn về nhân vật này.

Nhìn chung, nếu ai đã yêu thích thần thoại Hy Lạp và cuộc chiến thành Troy thì chắc chắn nên đọc cuốn này. Đây không phải một cuốn dễ đọc, nhưng khơi lên nguồn cảm hứng trong mình để đào sâu hơn về các tác phẩm của Homer.

- Nguyễn Hoàng Minh Quân -