Thượng thư là nền tảng của tư tưởng Khổng Tử, là nền tảng của Nho giáo

"Tích đức chiêu chiêu Tư Mã huấn /Giáng tường bỉnh bỉnh Thượng Thư vân."

Câu đối trên được khắc tại Từ chỉ Vũ Hồng Lượng tại thôn Phù Ủng, xã Phạm Ngũ Lão. Vế đầu nhiều người có thể nhầm tưởng đến nhân vật Tư Mã Thiên rất nổi tiếng, nhưng thực ra là nhắc đến gia huấn của Tư Mã Quang. Thế nên, vế sau chắc chắn không ai nhầm lẫn được khi nhắc đến Thượng Thư - tức Kinh Thư - một trong số những cuốn sách nền tảng của Nho giáo suốt hàng ngàn năm.

Vậy Thượng Thư viết về điều gì?

Thượng Thư có thể xem là tập hợp các tư liệu lịch sử về chính thư giữa hai đời Thương - Chu, là nguồn tài liệu lịch sử quý giá thời Tiền Tần. Lời văn, dù đã qua bản dịch rất xuất sắc của học giả Nhượng Tống, cũng không hề dễ đọc. Bản thân người Trung Quốc khi đọc Thượng thư cũng phải tra cứu từng từ; so với điều ấy, đọc sách kèm theo lời bàn của Nhượng Tống đã là một niềm hạnh phúc lớn rồi.

Tuy nhiên, tại sao một cuốn sách khó đọc như vậy vẫn rất thu hút người đọc suốt ngàn năm qua? Người đọc Thượng thư, từ xưa đến nay, chưa bao giờ đọc để giải trí.

Người cầm quyền phong kiến dùng Nho giáo trị thiên hạ đọc Thượng thư, đọc về các đời vua trước để lấy lịch sử làm gương mà trị quốc. Dù thời đại luôn thay đổi, nhưng vẫn có những bản chất con người không đổi. Đọc cách người xưa ứng phó với vận mệnh và quản trị quốc gia để rút bài học cho chính mình. Người sĩ tử đọc Thượng thư cũng vì lý do ấy.

Vậy tại sao giờ chúng ta vẫn đọc Thượng thư?

Với những người thích lịch sử, đây là bộ sách rất quan trọng về thời kỳ lịch sử sơ khai của nền phong kiến Trung Quốc mà bản thân sự chìm nổi, biến mất, xuất hiện của cuốn sách đã là một lịch sử dài.

Với những người thích văn hóa, Thượng thư là nền tảng của tư tưởng Khổng Tử, là nền tảng của Nho giáo. Đọc Thượng thư là con đường không thể không đi để hiểu tư tưởng coi trọng đạo đức, lễ nghĩa và thiên mệnh của người xưa đến vậy.

- Omega+ Buddies Nguyễn Linh -