Tại sao những người đang lạc lối lại hay tìm đến Carl Jung?

Những người thích tìm hiểu tâm lý học, phát triển bản thân, đặc biệt là những người từng trải qua một cuộc khủng hoảng nào đó trong đời, sớm muộn gì cũng có khả năng gặp Carl Jung.

Về phần mình, tôi rất mê Carl Jung. Dù phải thừa nhận rằng ông là một nhân vật khá gây tranh cãi trong giới tâm lý học. Nhiều lý thuyết của ông, từ vô thức tập thể, nguyên mẫu cho đến the shadow,... vẫn được cho rằng thiếu bằng chứng thực nghiệm đủ mạnh. Ông còn dành rất nhiều sự quan tâm cho giấc mơ, biểu tượng, thần thoại, tôn giáo và những trải nghiệm huyền nhiệm - những thứ mà khoa học chưa bao giờ muốn nói đến.

Nhưng có lẽ chính sự phức tạp ấy khiến tôi thích tìm hiểu Jung. Đặc biệt là qua cuốn "Hồi ức, Giấc mơ, Suy ngẫm".

Đây là một cuốn sách khá kỳ lạ nếu xét theo tiêu chuẩn hồi ký. Được hình thành từ những cuộc trò chuyện với Aniela Jaffé cùng các phần do Jung tự viết khi đã ngoài 80 tuổi, cuốn sách không tập trung kể ông đã thành công ra sao, đạt được những gì hay có bao nhiêu đóng góp vĩ đại cho tâm lý học nhân loại. Thay vào đó, ông kể về tuổi thơ, những giấc mơ, mối quan hệ với Freud, những trải nghiệm nội tâm khó giải thích và cả giai đoạn đầy biến động sau khi hai người chia tay về mặt tư tưởng.

Cuốn sách "Hồi ức, Giấc mơ, Suy ngẫm"

Một người dành cả đời nghiên cứu tâm lý con người, đến cuối đời vẫn mải miết tìm hiểu những điều diễn ra bên trong chính mình. Tôi thấy chuyện ấy thú vị hơn nhiều so với một cuốn hồi ký chỉ toàn thành tựu và những bài học thành công. Bởi có lẽ, một trong những nghịch lý lớn nhất của con người là chúng ta có thể dành rất nhiều năm để hiểu thế giới, hiểu người khác, thậm chí trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó, nhưng vẫn có những phần của chính mình mà ta chẳng hiểu gì mấy.

Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-Khi.bwt' không được tìm thấy

Phần lớn chúng ta không quá bận tâm đến việc tìm hiểu bản thân khi cuộc sống vẫn đang vận hành tương đối ổn. Chúng ta đi học, đi làm, yêu đương, kết hôn, sinh con, kiếm tiền và cố gắng trở thành những người tử tế.

Cho đến khi một điều gì đó xảy ra.

Một mối quan hệ tan vỡ. Một công việc từng yêu thích bỗng trở nên vô nghĩa. Một biến cố khiến những điều ta từng tin tưởng không còn chắc chắn. Hoặc chẳng có biến cố gì đặc biệt, chỉ là một buổi sáng thức dậy, nhìn cuộc sống vốn vẫn được coi là ổn định của mình rồi tự hỏi: Rốt cuộc tôi đang làm tất cả những chuyện này để làm gì?

Đây là một câu hỏi khá bất tiện. Bởi nếu muốn kiếm thêm tiền, giảm cân hay quản lý thời gian hiệu quả hơn, chúng ta có thể tìm thấy hàng nghìn giải pháp. Nhưng nếu câu hỏi là tại sao mình đã đạt được những điều từng mong muốn mà vẫn không thấy hạnh phúc, thì các giải pháp thường không thể đơn giản và ngắn gọn. Và tôi nghĩ đây là một trong những thời điểm người ta dễ bị thu hút bởi Tâm lý học Jung.

Trong "Hồi ức, Giấc mơ, Suy ngẫm", Jung không kể cuộc đời mình như một chuỗi sự kiện bên ngoài. Ông quan tâm nhiều hơn đến việc những sự kiện ấy đã diễn ra như thế nào trong thế giới nội tâm. Đặc biệt, sau khi tách khỏi Freud, ông trải qua một giai đoạn đầy những giấc mơ, hình ảnh và tưởng tượng mãnh liệt, đến mức chính ông cũng từng lo lắng rằng mình đã bị tamthan. Thay vì phớt lờ, ông tìm cách quan sát, ghi chép và đối thoại với những trải nghiệm ấy.

Tôi thích chi tiết này. Bởi chúng ta thường nghĩ những người nghiên cứu tâm lý học hẳn phải hiểu rất rõ tâm trí con người, ít nhất cũng phải hiểu tâm trí của chính họ. Nhưng hóa ra, hiểu biết về tâm lý không khiến một người được miễn trừ khỏi khủng hoảng. Bằng cấp cũng không phải giấy chứng nhận rằng chủ sở hữu sẽ không bao giờ có một ngày thức dậy và tự hỏi mình đang làm cái quái gì với cuộc đời.

Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-.bwt' không được tìm thấy

Carl Jung khiến tôi nghĩ rằng đôi khi, khủng hoảng không chỉ đến từ việc chúng ta chưa đủ tốt, mà còn từ việc chúng ta đã cố gắng quá lâu để trở thành một kiểu người nào đó. Đến một ngày, kiểu người ấy không còn phù hợp nữa.

Điều này liên quan đến một khái niệm tôi rất thích: Individuation, hay tiến trình cá nhân hóa. Hiểu đơn giản, đó là hành trình dần nhận biết và dung hòa cả những phần mâu thuẫn, khó chịu hoặc chưa được chấp nhận trong chính mình.

Chúng ta thường thích những phần khiến mình trông tử tế, mạnh mẽ và dễ được yêu quý. Những phần còn lại, nếu có thể, tốt nhất nên cất vào một chiếc tủ, khóa lại và giả vờ trong nhà không có cái tủ ấy.

Jung thì lại đặc biệt quan tâm đến cái tủ.

Tất nhiên, thích Jung là một chuyện. Tin tất cả những gì cụ nói lại là chuyện khác.

Tôi nghĩ cần phân biệt giữa một ý tưởng giúp mình suy ngẫm và một kết luận đã được khoa học chứng minh. Những trải nghiệm nội tâm của Jung có ý nghĩa rất lớn đối với ông, nhưng điều đó không có nghĩa tất cả chúng ta đều có thể giải thích giấc mơ, biểu tượng hay những biến cố trong đời theo cùng một cách. Con người vốn có khả năng tìm kiếm ý nghĩa ở gần như mọi thứ, nhất là khi đang đau khổ.

Nhưng tôi vẫn thích đọc Jung, bởi ông khiến tôi muốn tìm hiểu những phần thường bị bỏ qua trong một con người. Chẳng hạn, khi ai đó nói rằng họ không biết mình là ai, có lẽ việc đầu tiên không phải là giúp họ lập tức xác định năm giá trị cốt lõi, ba điểm mạnh và một câu định vị bản thân dài không quá 101 ký tự. Có khi cần hiểu họ đã sống như thế nào, đã học cách trở thành ai và đã phải từ bỏ những điều gì để được công nhận.

Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-Có.bwt' không được tìm thấy

Ở cuối cuộc đời, Jung vẫn nhìn lại những ký ức, giấc mơ và trải nghiệm đã góp phần hình thành con người mình, thay vì chỉ tổng kết những thành tựu đã đạt được.

Tôi không nghĩ ai cũng cần đọc Jung, càng không nghĩ ông có câu trả lời cho mọi vấn đề tâm lý của nhân loại. Nhưng tôi hiểu vì sao những người đang tìm hiểu bản thân, đặc biệt sau một cuộc khủng hoảng, có thể tìm thấy điều gì đó ở ông. Bởi đôi khi, điều chúng ta cần không phải là một người chỉ cho mình phải trở thành ai, mà là một câu chuyện khiến ta muốn hiểu kỹ hơn về con người mình đã trở thành.

Và nếu một người dành gần cả cuộc đời nghiên cứu tâm lý như Carl Jung mà vẫn không ngừng tìm hiểu chính mình, có lẽ tôi cũng chẳng cần quá sốt ruột vì chưa giải thích nổi mọi chuyện đang diễn ra trong đầu.

- Nguyễn Hà Phương -