Bước chuyển của thời cuộc: Từ giọt xăng sinh học đến dòng chảy lịch sử

Việc từ ngày 1/6/2026, Việt Nam chính thức ngừng lưu hành các loại xăng khoáng truyền thống và chuyển sang E5, E10 có thể được nhìn như một thay đổi kỹ thuật trong chính sách năng lượng. Tuy nhiên, nếu đặt nó trong bối cảnh rộng hơn của thế giới hiện nay, đây thực chất là một mắt xích trong quá trình chuyển đổi năng lượng đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu.

Trong nhiều thập niên, dầu mỏ là nền tảng của tăng trưởng kinh tế hiện đại. Giao thông vận tải, sản xuất công nghiệp, thương mại quốc tế đều được xây dựng trên nguồn năng lượng này. Nhưng cùng với những lợi ích đó là các vấn đề ngày càng rõ rệt: phát thải khí nhà kính, ô nhiễm môi trường, áp lực về an ninh năng lượng và sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên hữu hạn. Khi những chi phí đi kèm ngày càng lớn, việc tìm kiếm các giải pháp thay thế trở thành yêu cầu tất yếu.

Xăng sinh học E5 hay E10 chưa phải một cuộc cách mạng. Chúng không thay thế hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch mà chỉ giảm bớt sự phụ thuộc vào nó thông qua việc pha trộn ethanol có nguồn gốc từ sinh khối. Tuy nhiên, điều đáng chú ý nằm ở ý nghĩa biểu tượng của sự thay đổi này. Nó cho thấy hệ thống năng lượng hiện tại đang bắt đầu tự điều chỉnh để thích nghi với những sức ép mới về môi trường và phát triển bền vững.

Nhìn dưới góc độ đó, những gì đang diễn ra ở Việt Nam khá tương đồng với các lập luận mà Richard Rhodes đưa ra trong cuốn sách "Năng lượng". Theo ông, lịch sử nhân loại có thể được hiểu như lịch sử của các cuộc chuyển đổi năng lượng. Mỗi bước ngoặt lớn của văn minh đều bắt đầu khi nguồn năng lượng đang thống trị bộc lộ giới hạn của nó. Gỗ trở nên khan hiếm dẫn đến sự trỗi dậy của than đá. Than đá dần nhường chỗ cho dầu mỏ khi thế giới cần những nguồn năng lượng linh hoạt và hiệu quả hơn. Và ngày nay, khi những hệ lụy của kỷ nguyên dầu mỏ ngày càng hiện hữu, nhân loại lại bước vào một giai đoạn tìm kiếm các lựa chọn mới.

Điều thú vị là Rhodes không xem những cuộc chuyển đổi ấy như một hành trình tiến bộ tuyến tính. Mỗi nguồn năng lượng mới đều giải quyết một số vấn đề nhưng đồng thời lại tạo ra những thách thức khác. Than đá mở đường cho cách mạng công nghiệp nhưng kéo theo ô nhiễm. Dầu mỏ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế chưa từng có nhưng cũng góp phần tạo nên các cuộc khủng hoảng môi trường và địa chính trị. Bởi vậy, quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng "xanh" hơn hiện nay cũng khó có thể là một lời giải hoàn hảo.

Có lẽ vài năm hay vài thập niên nữa, khi những công nghệ năng lượng mới tiếp tục xuất hiện, việc Ron95 biến mất khỏi thị trường sẽ được xem như một chi tiết nhỏ trong bức tranh rộng lớn ấy. Nhưng ngay lúc này, nó đã cho thấy một điều mà Rhodes nhiều lần nhấn mạnh: lịch sử văn minh không chỉ được viết bởi các cuộc chiến hay những biến động chính trị, mà còn bởi cách con người liên tục thay đổi nguồn năng lượng để thích nghi với tương lai.

-Đỗ Hồng Thức-