Câu chuyện của Odysseus dạy chúng ta điều gì về nghệ thuật lãnh đạo?
“Odyssêy” của Homer kể về hành trình trở về Ithaca của Odysseus sau mười năm chiến đấu ở thành Troy. Nhưng đó không chỉ là hành trình của một người tìm đường về nhà. Trong suốt mười năm lênh đênh trên biển, Odysseus còn phải dẫn dắt những người đồng hành vượt qua hết thử thách này đến thử thách khác.
Nhìn từ góc độ lãnh đạo, câu chuyện ấy để lại không ít bài học đáng suy ngẫm.
1. Không phải trận chiến nào cũng cần dùng sức mạnh
Odysseus là một chiến binh, nhưng điều khiến ông trở thành một trong những người hùng nổi bật nhất của sử thi Hy Lạp lại không chỉ là sức mạnh. Đó là khả năng tìm ra cách giải quyết khi sức mạnh không còn là lựa chọn tốt nhất.
Khi bị Cyclops Polyphemus nhốt trong hang, Odysseus hiểu rằng mình không thể dùng sức để đối đầu với một gã khổng lồ mạnh hơn mình. Ông nghĩ ra cái tên "Nobody", khiến Polyphemus không thể cầu cứu những Cyclops khác, rồi cùng đồng đội tìm cách thoát khỏi hang.
Hay khi trở về Ithaca, thay vì lập tức xuất hiện với thân phận một vị vua để đối đầu với những kẻ cầu hôn đang chiếm giữ cung điện, Odysseus lại cải trang thành một ông lão ăn xin, quan sát tình hình và chờ đợi thời điểm thích hợp.
Hai tình huống rất khác nhau nhưng cùng cho thấy một phẩm chất của Odysseus: ông không phải lúc nào cũng chọn cách mạnh nhất, mà thường tìm cách khôn ngoan nhất.
Và đó cũng là một bài học về lãnh đạo: không phải lúc nào người lãnh đạo giỏi nhất cũng là người mạnh nhất trong phòng. Đôi khi, đó là người nhìn thấy nhiều lựa chọn nhất và biết lựa chọn đúng cách để đạt được mục tiêu.
2. Một người lãnh đạo cần biết mình đang hướng đến đâu
Suốt mười năm lênh đênh trên biển, Odysseus phải đi qua vô số vùng đất, đối mặt với những hiểm nguy và bị cuốn vào những cuộc phiêu lưu ngoài dự tính. Nhưng mục tiêu cuối cùng của ông chưa bao giờ thay đổi: trở về Ithaca.
Ông có thể bị giữ lại trên đảo của Calypso, có thể bị cuốn vào những hành trình bất tận, nhưng trong tâm trí Odysseus, Ithaca vẫn luôn là nơi ông muốn trở về.
Trong việc lãnh đạo một tập thể, đôi khi sẽ phải thay đổi kế hoạch, đi đường vòng hay đối mặt với những thất bại bất ngờ. Nhưng nếu không có một mục tiêu đủ rõ ràng, họ rất dễ đánh mất phương hướng.
Người lãnh đạo không nhất thiết phải biết chính xác mọi bước đi ngay từ đầu. Nhưng họ cần biết mình đang muốn đưa tập thể của mình đi đến đâu.
3. Cái tôi của người lãnh đạo có thể trở thành điểm yếu của chính họ
Sau khi dùng mưu đánh lừa và làm mù Polyphemus, Odysseus cùng những người đồng hành đã có thể rời khỏi hang trong im lặng. Nhưng khi thuyền đã ra xa, ông lại không thể cưỡng lại mong muốn để gã khổng lồ biết ai là người đã đánh bại mình.
Odysseus hét lên tên thật của mình, khiến cho Polyphemus biết kẻ đã chọc mù mình là ai và cầu xin cha mình - thần Poseidon - trả thù. Từ đó, hành trình trở về Ithaca của Odysseus càng trở nên gian nan.
Đó là một khoảnh khắc cho thấy mặt trái của chính phẩm chất từng giúp Odysseus trở thành người hùng. Sự tự tin giúp ông dám hành động, nhưng cái tôi lại khiến ông không biết lúc nào nên dừng lại.
Một người lãnh đạo có thể thất bại không phải vì họ thiếu năng lực, mà vì họ quá tin vào chính mình đến mức không còn nhận ra giới hạn của bản thân.
Có lẽ đó cũng là lý do câu chuyện của Odysseus vẫn còn sức hấp dẫn sau hàng nghìn năm. Bởi qua hành trình của một người vừa thông minh, bản lĩnh nhưng cũng đầy những giới hạn và sai lầm, “Odyssêy” cho chúng ta thấy rằng nghệ thuật lãnh đạo không chỉ nằm ở khả năng dẫn đường hay đưa ra quyết định.
Đó còn là biết lựa chọn cách chiến đấu, biết giữ vững mục tiêu và biết nhìn lại chính mình. Bởi đôi khi, thử thách lớn nhất của người lãnh đạo không phải là kẻ thù trước mắt, mà là những điểm yếu có thể khiến chính mình đi chệch hướng khỏi con đường đã chọn.
