Con đường tơ lụa mới - Một cuốn sách cần thời gian để suy ngẫm
Bích Ngọc
Thứ Tư,
25/03/2026
8 phút đọc
Nội dung bài viết
Sau khi gấp trang cuối cùng của Con đường tơ lụa mới - Peter Frankoban tôi đã dành ra hẳn một tuần để suy ngẫm về nội dung của cuốn sách này. Bởi nó có quá nhiều điều cần phải hiểu và xem xét.
Xét về mặt dung lượng, cđtlm là một cuốn sách mỏng. Sách chỉ 310 trang bao gồm cả lời cảm ơn và phần chú thích các tư liệu. Những ai hay đọc sách về đề tài lịch sử, địa lý đều sẽ thấy là không mất nhiều thời gian để đọc cho xong nó. Ngay cả chính tác giả trong phần cảm ơn cũng khẳng định nó là cuốn sách mỏng so với những cuốn dày cộp mà ông đã viết. Tôi đọc xong cuốn sách trong vòng 5 ngày theo kiểu vừa đọc vừa suy ngẫm.
Nhưng quả thật sách đã không làm tôi phải thất vọng. Tuyệt vời hơn nó tạo ra cho tôi một chuỗi những suy nghĩ sau khi đọc. Đây là điều mà hiếm có cuốn sách nào tạo được cho tôi.
Cái đáng kinh ngạc của cuốn sách này ở chỗ, tác giả đã sử dụng những dữ liệu rất mới. Hầu như đều từ năm 2015 - 2018 tức là chỉ cách đây chưa đến 3 năm. Và trên một bình diện rất rộng. Từ Trung Quốc, Nga, Mỹ đến tận những đất nước vẫn còn xảy ra xung đột như Afganistan, hay các nước của khu vực Trung Á mà với đa phần người VN chúng ta hầu như không nắm nhiều thông tin của họ như : Uzebekistan, Tajikistan, Kazakhstan, Kyrgystan. Và gọi đó là Vùng đất trung tâm. Đây là cách khai thác dữ liệu theo đúng thời đại ngày nay. Một học giả có thể trong một thời gian rất ngắn tập trung một lượng dữ liệu khổng lồ mà những học giả chỉ cách đây 30 năm thôi cũng phải mơ ước.
Nội dung sách xoay quanh khái niệm " Con đường tơ lụa mới" làm rõ những ảnh hưởng của khái niệm này trong thế giới đương đại. Cái đặc biệt của sách đó là Sách được viết bởi một học giả phương Tây, đào tạo trong môi trường châu Âu ( ĐH Oxford) nhưng lại lấy châu Á làm chỗ đứng để phóng tầm mắt ra toàn thế giới vì với tác giả thì thế kỉ 21 là thế kỉ của Châu Á. Trong đó nổi lên là Trung Quốc với sáng kiến một vành đai một con đường.
Từ điểm nhìn và nội dung cốt lõi này, bằng kiến thức và năng lực khai thác dữ liệu của mình. Peter đã cố gắng thuyết phục người đọc về sự nổi lên của Châu Á và sự chia rẽ của Phương Tây trong những năm gần đây. Đồng thời chỉ ra những ảnh hưởng rất lớn của sáng kiến một vành đai, một con đường mà người TQ đang dồn lực để thực hiện trong gần 10 năm qua. Sự nổi lên của TQ vừa tạo ra cơ hội làm ăn hợp tác cho nhiều chính phủ ở Nam Á và Châu Phi, châu Mỹ La Tinh. Nhưng cũng tạo ra sự lo sợ, quá trình chạy đua vũ trang trên bộ và trên biển của Ấn Độ, Mỹ, Châu Âu, Đông Nam Á trước sự nổi lên của Trung Quốc.
Với Peter Frankopan, việc Trung Quốc đang là một cường quốc thách thức vị trí của Mỹ là một thực tế không thể phủ nhận. Những động thái của Mỹ trong việc kìm chế Trung Quốc ở thời TT Donald Trump đang phát huy các tác dụng khác nhau. Trong đó ngay cả chính Phương Tây bao gồm Châu Âu cũng đang chịu thiệt hại vì chính sách này. Ngoài ra nó làm cho Nga, Trung Quốc bỗng trở nên thân thiết với nhau hơn. Trong cuốn sách cũng nhắc đến Việt Nam, dĩ nhiên rồi, vì Việt Nam nằm ở một trong những vị trí cực kì quan trọng trên thế giới ngày nay.
Có thể nói cách đây 700 năm, nhà du hành vĩ đại Marco Polo khi đi trên con đường tơ lụa, ông đã trải qua một hành trình dài với nhiều vùng đất hoang vắng không người, với hầu hết lãnh thổ thuộc về đế quốc Mông Cổ. Thì ngày nay, ngay trên con đường mà ông đi, nhiều cường quốc đã được thành lập, với lưu lượng hàng hoá, thông tin tuôn chảy gấp hàng tỷ lần những chuyến hàng chất lên lưng lạc đà của nhà buôn Venice xưa. Đồng thời nó cũng chứng minh cho sự phục hưng của Phương Đông sau hàng thế kỉ lép vế trước Phương Tây.
Sau khi đọc xong, là một người luôn đọc sách theo hướng vừa công nhận lại vừa phê phán, tôi cho rằng, có thể Peter đã đúng trong việc chứng minh một giai đoạn của thế giới. Nhưng cuốn sách mới dừng ở năm 2018 tức là trước khi Covid xuất hiện. Những gì xảy ra trong khoảng 2 năm gần đây dường như đang cho thấy tương lai nhân loại luôn có những biến động lớn nhất thời, song song với những xu hướng lâu dài. Bởi vậy dự đoán tương lai gần luôn là điều rất khó.
Mong chờ được đọc thêm những tác phẩm khác của Peter Frankopan.
-Phạm Tùng-
