Con người là sinh vật khó hiểu nhất trên trái đất
Bích Ngọc
Thứ Sáu,
15/05/2026
4 phút đọc
Nội dung bài viết
Chúng ta có thể bỏ ra hàng triệu đô la để cứu một chú cá voi mắc cạn, lập ra các quỹ bảo tồn động vật hoang dã; nhưng cũng chính chúng ta là tác nhân gây ra vụ t.u.yệt chủng hàng loạt lớn nhất trong lịch sử sinh học kể từ thời khủng long.
Mình nhận ra "lòng trắc ẩn" hay "sự tàn nhẫn" của loài người thực chất đều sinh ra từ chính vị kỷ của giống loài. Từ ngày xưa, chúng ta tàn sát các loài thú lớn vì đó là cách duy nhất để một sinh vật yếu ớt như Sapiens sinh tồn và vươn lên đỉnh chuỗi thức ăn. Còn ngày nay, chúng ta cuống cuồng cứu cá voi, bảo tồn gấu trúc... suy cho cùng cũng là để xoa dịu cảm giác tội lỗi của chính mình, hoặc sâu xa hơn là bảo vệ các hệ sinh thái mà nếu nó sụp đổ, Sapiens cũng sẽ diệt vong. Chúng ta trắc ẩn một cách đầy chọn lọc. Chúng ta chỉ thương cảm những gì không còn đe dọa đến vị thế "chúa tể" của mình nữa.
Trước khi biết đọc biết viết, trước khi có bánh xe hay đồ sắt, tổ tiên Sapiens của chúng ta khi đặt chân đến bất kỳ vùng đất mới nào (như Úc hay Mỹ) đều khiến các loài thú lớn ở đó biến mất hoàn toàn. Đằng sau vẻ ngoài yếu ớt, không có nanh vuốt hay cánh bay, Sapiens lại sở hữu thứ vũ khí hủy diệt tối tân: sự hợp tác linh hoạt nhờ ngôn ngữ.
Trong “Lược sử loài người”, tác giả Harari đưa chúng ta đối diện với một sự thật trần trụi: Chúng ta đã thăng tiến từ một loài vật "chẳng có gì nổi bật" ở góc châu Phi để trở thành "chúa tể" của hành tinh này, nhưng lại để lại một vệt dài máu và sự hủy diệt. Đọc để hiểu tại sao chúng ta vừa có lòng trắc ẩn vĩ đại, lại vừa có sự tàn nhẫn vô biên.
Có một câu hỏi mà Harari bỏ ngỏ ở cuối sách làm mình ám ảnh mãi: "Có điều gì đáng sợ hơn một vị thần bất mãn và vô trách nhiệm, kẻ không biết mình muốn gì?". Đúng vậy, Sapiens đang chuẩn bị bước lên nấc thang tiếp theo. Chúng ta đang thiết kế trí tuệ nhân tạo (AI), đang chỉnh sửa gen, đang tìm cách chế ngự cái chết và tái cấu trúc lại sự sống theo ý mình. Bi kịch lớn nhất của Sapiens không phải là bị AI hủy diệt, mà là chúng ta tự đánh rơi mất "phần người" trong mình.
-Lan Anh-
