Đô sắp đổ?

Chủ đề "Phi đô la hóa" chưa bao giờ ngừng "nóng", tạo nên một cảm giác về một sự thay đổi trật tự tiền tệ đang cận kề. Trong kỷ nguyên của những bất định địa chính trị, việc hiểu đúng về vị thế của đồng bạc xanh không chỉ là câu chuyện của những con số trên bảng điện tử, mà còn là việc giải mã một bài cờ chiến lược đầy phức tạp. Để nhìn thấu bức tranh này, chúng ta cần một sự tổng hợp tư duy giữa ba luồng tư tưởng lớn, sự thực dụng trong điều hành của Ben Bernanke, quyền lực thể chế từ Paul Blustein. Sự giao thoa này giúp chúng ta nhận diện được những viên gạch vững chắc đang chống đỡ pháo đài Đô la, đồng thời thấy rõ những vết rạn nứt đang hình thành từ cả bên ngoài lẫn bên trong nền kinh tế số một thế giới.

Sở dĩ đồng Đô la Mỹ vẫn duy trì được sự thống trị của mình bất chấp những lời tiên tri về sự sụp đổ đã tồn tại hàng thập kỷ là nhờ vào một pháo đài được xây dựng từ hiệu ứng mạng lưới và chiều sâu không đối thủ của thị trường Trái phiếu Kho bạc Mỹ. Như Paul Blustein đã phân tích, thế giới sử dụng Đô la không phải vì sự yêu mến dành cho nước Mỹ, mà bởi tính thực dụng và sự tiện lợi của nó. Khi một quốc gia xuất khẩu dầu mỏ hay chất bán dẫn, họ cần một loại tiền cứng có thể đổi lấy bất kỳ hàng hóa nào khác trên hành tinh một cách nhanh chóng. Thị trường Kho bạc Mỹ đóng vai trò là huyết mạch cung cấp khả năng thanh khoản ma sát thấp, cho phép các định chế tài chính khổng lồ có thể ra vào với khối lượng hàng tỷ đô la mà không làm biến động giá cả. Trong khi đó, Ben Bernanke khắc họa hình ảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) như một vệ sĩ toàn cầu. Không chỉ dừng lại ở việc bơm tiền, Fed còn sử dụng các công cụ thế kỷ 21 như Định hướng Odyssean (Odyssean Guidance), một chiến thuật "tự trói mình vào cột buồm" như người hùng Odysseus để tạo dựng niềm tin tuyệt đối rằng lãi suất sẽ được giữ thấp, từ đó quản trị kỳ vọng của toàn bộ thị trường.

Tuy nhiên, tại sao các đối thủ tiềm năng vẫn chỉ là những ảo ảnh trên bảng cân đối kế toán?

Câu trả lời nằm ở nghịch lý Triffin (Triffin Dilemma) mà Blustein đã cảnh báo. Để một đồng tiền trở thành dự trữ toàn cầu, quốc gia phát hành phải sẵn sàng chấp nhận nhập siêu vĩnh viễn để bơm thanh khoản cho thế giới. Trung Quốc, với mô hình tăng trưởng dựa trên xuất khẩu, không sẵn lòng hy sinh thặng dư thương mại để cung cấp tài sản an toàn cho quốc tế. Cùng với rào cản kiểm soát vốn ngặt nghèo, Nhân dân tệ vẫn chưa thể là bến đỗ tin cậy. Tương tự, tiền mã hóa dù mang tính phi tập trung nhưng lại thiếu sức chứa bảng cân đối kế toán và tính ổn định để hỗ trợ các dòng chảy thương mại thực tế khổng lồ.

Dẫu vậy, pháo đài này đang đối mặt với những vết rạn từ việc vũ khí hóa tài chính. Theo Blustein, việc Mỹ kiểm soát hệ thống SWIFT và quyền thanh toán Đô la đã biến tài chính thành một loại khí tài có sức hủy diệt không kém gì quân sự. Chính sự lạm dụng quyền trừng phạt này đã đẩy nhanh Chu kỳ lớn của Ray Dalio, khi các quốc gia như khối BRICS hay Saudi Arabia bắt đầu âm thầm tìm kiếm các hệ thống thanh toán thay thế để tránh bị "rút phích cắm" tài chính.

Hệ thống Petrodollar, xương sống tài chính được xác lập từ năm 1974, đang đứng trước phép thử tại eo biển Hormuz. Dalio cảnh báo về một vòng xoáy tử thần, nếu dòng chảy năng lượng bị nghẽn tại đây, Mỹ sẽ rơi vào thế kẹt giữa việc tăng lãi suất để chống lạm phát (điều sẽ làm sụp đổ nền kinh tế đang nợ nần) và việc in tiền cứu vãn hệ thống (điều sẽ làm sụp đổ giá trị đồng tiền).