Đồng tiền lên ngôi - cuốn sách rất hay nhưng lại hình như ít người đọc

Tôi thấy cuốn sách này rất hay nhưng lại hình như ít người đọc: 

 “ĐỒNG TIỀN LÊN NGÔI" – Lịch sử tài chính thế giới” của Niall Ferguson.

Tôi thích cuốn sách này giúp tôi hiểu tiền thực sự vận hành như thế nào và khi hiểu được cách tiền vận hành, tôi bắt đầu nhìn ngân hàng, khoản vay, lãi suất, trái phiếu, cổ phiếu, bảo hiểm, bất động sản và cả những cuộc khủng hoảng kinh tế bằng một con mắt khác.

Niall Ferguson quay ngược lịch sử để hỏi một câu rất cơ bản: "TIỀN TỪ ĐÂU MÀ CÓ ?" 

Từ những đồng tiền kim loại, tín dụng, hoạt động cho vay, các ngân hàng đầu tiên… tiền dần biến đổi thành một hệ thống phức tạp mà ngày nay phần lớn tiền chúng ta sử dụng thậm chí không còn tồn tại dưới dạng tiền mặt. Nó chủ yếu là những con số trong hệ thống ngân hàng.

Điều rất quan trọng: "Tiền là một hệ thống của niềm tin, tín dụng, nợ và những lời hứa về tương lai."

Sau tiền và ngân hàng, Ferguson đưa người đọc đến với thị trường trái phiếu. Tôi từng nghĩ trái phiếu đơn giản chỉ là một loại tài sản đầu tư.

Nhưng khi nhìn nó dưới góc độ lịch sử, tôi mới thấy trái phiếu từng có sức mạnh khủng khiếp đến mức có thể giúp các quốc gia tài trợ cho chiến tranh, xây dựng quyền lực và thay đổi tương quan giữa các quốc gia. Nói cách khác, tài chính không đứng bên ngoài lịch sử. Nó chính là một trong những thứ làm nên lịch sử.

Rồi ông đi đến thị trường cổ phiếu.

Cổ phiếu giúp doanh nghiệp huy động vốn, giúp những người có tiền tham gia vào sự phát triển của doanh nghiệp và tạo ra khả năng tích lũy tài sản ở quy mô rất lớn.

Nhưng cùng với đó là một mặt khác: lòng tham, tâm lý bầy đàn, đầu cơ và bong bóng. Ferguson kể lại những cơn sốt tài chính trong lịch sử để cho thấy một điều rất đáng suy ngẫm:
"Con người có thể rất thông minh khi đứng một mình, nhưng khi cả đám đông cùng tin vào một câu chuyện về việc “giá sẽ còn tăng nữa”, sự tỉnh táo có thể biến mất rất nhanh."

Và rồi bong bóng hình thành. Cho đến khi niềm tin đảo chiều. Khi đó, lòng tham biến thành sợ hãi và thị trường có thể sụp đổ rất nhanh. Khủng hoảng tài chính không đơn thuần là câu chuyện của những con số. Nó còn là câu chuyện về tâm lý con người.

Cuốn sách cũng giúp tôi hiểu sâu hơn về bảo hiểm. Trước đây tôi thường nghĩ bảo hiểm đơn giản là một sản phẩm tài chính mà chúng ta mua để phòng ngừa rủi ro. Nhưng lịch sử của bảo hiểm cho thấy con người đã phải tìm cách phân tán và quản lý rủi ro như thế nào khi xã hội ngày càng trở nên phức tạp.

Từ bảo hiểm hàng hải, bảo hiểm nhân thọ đến những hệ thống bảo hiểm hiện đại, tất cả đều xuất phát từ một vấn đề rất căn bản: Không ai biết chắc tương lai sẽ xảy ra chuyện gì. Và tài chính được sinh ra, một phần, để giúp con người sống với sự bất định đó.

Sau đó là bất động sản và thị trường nhà ở.

Đây là phần khiến tôi nhìn lại một niềm tin rất phổ biến:

“Có nhà đất thì chắc chắn là an toàn.”

Ferguson cho thấy bất động sản không phải lúc nào cũng là một tài sản an toàn tuyệt đối.

Khi tín dụng được mở rộng quá mức, khi ngân hàng cho vay quá dễ dàng, khi những khoản thế chấp được đóng gói và chuyển thành các sản phẩm tài chính để bán cho những nhà đầu tư khác, một vấn đề trong thị trường nhà ở có thể lan ra toàn bộ hệ thống tài chính.
Đó cũng là một phần quan trọng để hiểu cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.

Cuốn sách cho tôi thấy những mắt xích tạo nên một hệ thống tài chính.

Ngân hàng.

Tín dụng.

Trái phiếu.

Cổ phiếu.

Bảo hiểm.

Bất động sản.

Quỹ đầu tư.

Các công cụ tài chính phức tạp.

Các quốc gia.

Các dòng vốn quốc tế....

Tất cả tưởng như là những thứ riêng biệt, nhưng thực tế lại liên kết với nhau thành một mạng lưới khổng lồ.

Và khi một mắt xích gặp vấn đề, những mắt xích khác có thể bị ảnh hưởng.

Ferguson còn đi xa hơn khi nhìn vào toàn cầu hóa tài chính, đặc biệt là mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Tiền không còn nằm yên trong biên giới của một quốc gia. Nó di chuyển xuyên biên giới với tốc độ rất lớn. Một người ở một quốc gia có thể đầu tư vào doanh nghiệp ở một quốc gia khác. Một ngân hàng có thể cho vay ở một thị trường cách nó nửa vòng trái đất. Một cuộc khủng hoảng ở Mỹ có thể lan sang châu Âu, châu Á và phần còn lại của thế giới.

Cuốn sách không phải là một công thức:

“Đầu tư cái này sẽ giàu.”

Mà là một cách nhìn khác: Đừng chỉ nhìn vào tiền. Hãy nhìn vào hệ thống phía sau tiền.

Khi một ngân hàng cho vay, tiền từ đâu đến?

Khi lãi suất thay đổi, ai được lợi và ai chịu thiệt?

Khi giá cổ phiếu tăng mạnh, đó là sự gia tăng thực sự của giá trị doanh nghiệp hay chỉ là sự gia tăng của kỳ vọng?

Khi bất động sản tăng giá, điều gì đang thực sự thúc đẩy nó?

Khi một nền kinh tế tăng trưởng rất nhanh, lượng tín dụng và nợ phía sau sự tăng trưởng đó là bao nhiêu?

Và khi tất cả mọi người đều tin rằng một tài sản “chắc chắn sẽ tăng”, liệu đó có phải lúc chúng ta nên đặt câu hỏi nhiều hơn thay vì tin nhiều hơn?

Đó là lý do tôi cho rằng “Đồng tiền lên ngôi” không thực sự là một cuốn sách chỉ dành cho người làm tài chính.

Nó dành cho bất kỳ ai đang sống trong một nền kinh tế hiện đại. Bởi vì chúng ta đều đang tham gia vào hệ thống tài chính đó. Và dù có muốn hay không, cuộc sống của chúng ta vẫn chịu tác động bởi những dòng tiền khổng lồ đang vận hành phía sau nền kinh tế.

Tôi cũng nghĩ đây là lý do cuốn sách có giá trị hơn rất nhiều so với một cuốn sách “dạy làm giàu”.

Muốn hiểu tiền, đôi khi không nên bắt đầu bằng câu hỏi: “Làm sao để kiếm nhiều tiền hơn?”

Mà nên bắt đầu bằng:

“Tiền đang vận hành như thế nào?”

Bởi khi tôi hiểu được luật chơi, tôi mới bắt đầu nhìn thấy mình đang đứng ở đâu trong cuộc chơi đó.

Lịch sử của tiền cũng chính là lịch sử của lòng tham, nỗi sợ, niềm tin, quyền lực và khả năng của con người trong việc biến tương lai thành hiện tại thông qua tín dụng. Tiền có thể tạo ra thịnh vượng. Nhưng tiền cũng có thể tạo ra bong bóng. Tín dụng có thể giúp con người xây dựng tương lai. Nhưng tín dụng quá mức cũng có thể biến tương lai thành một khoản nợ khổng lồ. Thị trường có thể phân bổ nguồn lực rất hiệu quả. Nhưng con người trong thị trường vẫn có thể bị dẫn dắt bởi lòng tham và nỗi sợ.

Vì thế, hiểu về tiền không chỉ là hiểu cách kiếm tiền.

Đó còn là hiểu thế giới mà chúng ta đang sống.

- CT Xuân Nguyên -