Kỷ nguyên của dữ liệu và trí tuệ nhân tạo

Nếu nhìn từ góc độ rộng hơn như cách mà Yuval Noah Harari lập luận trong “Nexus”, thì lịch sử loài người là lịch sử của các mạng lưới thông tin. Hệ thống/thể chế nào kiểm soát tốt hơn dòng chảy thông tin thì nắm giữ quyền lực và định hình được trật tự xã hội. Từ đó, Harari khẳng định rằng “Thông tin” là một loại tài sản mới có giá trị. Điều này ngày càng được chứng minh trong nền kinh tế hiện đại: Doanh nghiệp nào kiểm soát tốt nguồn dữ liệu và các thuật toán, doanh nghiệp đó có lợi thế cạnh tranh tốt hơn. Tại Việt Nam, Luật Dữ liệu 2024 ra đời cũng cho thấy tầm quan trọng của “dữ liệu” cũng như sự cần thiết phải điều chỉnh một cách có hệ thống các vấn đề pháp lý có liên quan để chuẩn bị cho nền kinh tế số sắp tới.

Dữ liệu và AI đang có xu hướng tạo ra một dạng quyền lực mới để củng cố vị thế của các doanh nghiệp, góp phần thay đổi chiến lược kinh doanh và cũng khiến cho cạnh tranh trở nên khó nhận diện hơn. Các công cụ truyền thống - như xác định thị trường liên quan hay đo lường thị phần - không còn đủ để phản ánh quyền lực thống lĩnh thị trường của các nền tảng số. Nguy cơ cấu kết thông qua thuật toán, hay việc tối ưu hóa giá và hành vi thị trường bằng AI, càng làm mờ ranh giới giữa cạnh tranh hợp pháp và hạn chế cạnh tranh.

Do đó, câu chuyện về quản trị công ty và điều hành hoạt động kinh doanh trong thời đại mới ngày càng trở nên phức tạp. “The Singularity Is Nearer” - Các dữ liệu, thuật toán hay AI đang ngày càng phát triển theo cấp số nhân chứ không chỉ là một đường thẳng. Trong bối cảnh đó, pháp luật không thể chỉ đi sau để xử lý vi phạm, mà cần chủ động định hình cách thị trường vận hành trong kỷ nguyên số. Về phía doanh nghiệp, năng lực cạnh tranh bền vững sẽ không chỉ đơn thuần là tăng cường ứng dụng công nghệ hay dữ liệu, mà còn ở khả năng quản trị chúng một cách minh bạch, có trách nhiệm và phù hợp với chuẩn mực pháp lý đang hình thành.

-Phát Nguyễn-