Liệu con người từ thuở sơ khai có giống với những gì bạn nghĩ?

Sapiens: Lược sử loài người của Yuval Noah Harari là cuốn sách thuộc thể loại nếu để bình thường có thể tôi sẽ không bao giờ đủ động lực chạm vào. Sapiens – câu chuyện về một giống loài đi đến đâu là những thứ nơi đó “đi vào dĩ vãng” và câu chuyện về “trật tự tưởng tượng”. Với cuốn sách này, Yuval Noah Harari kể cho chúng ta nghe về những bước ngoặt quan trọng từ cách đây khoảng 70 nghìn năm, hoặc lâu hơn. Liệu con người từ thuở sơ khai có giống với những gì bạn nghĩ?

Sapiens: Lược sử loài người của Yuval Noah Harari bắt đầu với mốc thời gian khoảng 2,5 triệu năm trước và điểm qua nhiều loài người khác xuất hiện ở châu Âu, châu Phi và Indonesia. Bước ngoặt lớn bắt đầu từ khoảng 70 nghìn năm trước với cuộc cách mạng Nhận thức khi những câu chuyện tưởng tượng bắt đầu, khởi nguồn cho những niềm tin chung. Thần thoại, tôn giáo ra đời và tạo nên những “xã hội” là những nhóm người có cùng một niềm tin chung. Bước ngoặt của loài người khiến thế giới thay đổi tiếp theo đến vào khoảng 12 nghìn năm trước với cách mạng Nông nghiệp. Đây là lúc con người sống tập trung đông đảo với sự thay đổi không chỉ ở phương thức kiếm sống mà còn ở cấu trúc xã hội, chính trị ra đời. Cuộc cách mạng Khoa học cách đây khoảng 500 năm tạo nên một vòng tròn bất tận giữa phát triển – tăng trưởng – phát triển và nhấn mạnh vai trò của chủ nghĩa tư bản. Sự khám phá không ngừng từ địa lý, khoa học khiến cho con người ngày cách khẳng định quyền lực của mình. Những yếu tố tôn giáo, chính trị, xã hội cũng song hành với những bước tiến của Homo sapiens cho đến tận ngày nay.

Yuval Noah Harari mang đến cho độc giả lược sử Sapiens theo hơi hướng kể chuyện thay vì những con số phân tích chính xác. Cũng không có gì phàn nàn khi thông tin Sapiens: Lược sử loài người có tính chất khá chủ quan – theo hướng nhìn của tác giả - và góc nhìn khá đơn giản khi tất cả chỉ gói gọn trong hơn 500 trang sách. Tác giả gọi cuộc cách mạng Nông nghiệp là cú lừa lớn nhất lịch sử vì con người trở nên phụ thuộc vào lúa mì và những canh tác nông nghiệp trong khi đời sống săn bắt trước đó giúp con người khỏe mạnh hơn. Ông cũng có cái nhìn khá u ám về những phát triển ngày càng mạnh mẽ của con người và những hậu quả về sau.

Nhìn chung, Sapiens: Lược sử loài người của Yuval Noah Harari hấp dẫn hơn ở phần đầu khi mang đến những thông tin tôi hiếm khi tiếp cận. Đối với phần sai của cuốn sách thì bức tranh đã có phần quen thuộc với những thông tin gần hơn và tiếp cận thường xuyên hơn. Thực tế thì cuốn sách có khá nhiều luận điểm có thể phản biện được mà không cần kiến thức chuyên sâu (tất nhiên cũng bởi cuốn sách không theo hướng thông tin chuyên sâu). Một điểm khá khó chịu là biên tập không có lưu ý gì phần ghi chú mà chỉ đánh số 1-2… lặp lại, đến khi đọc đến cuối thì độc giả tự rà lại để khớp thông tin.

Hoàn thành cuốn sách và có cảm nhận rất rõ trải nghiệm đúng tính thử thách với một kẻ chuyên đọc truyện hư cấu như mình.

-Ngát Phạm-