Luận về chính trị La Mã: Một kiệt tác vượt thời gian

Ngày trước khi đọc về Napoleon, các cuốn sách như Napoleon Bonaparte - E Tarle hay “Napoleon đại đế” - Andrew Roberts tôi thường chú ý tới các đoạn viết về thời trẻ của vị hoàng đế này. Đó là khi còn trẻ, Napoleon thường xuyên vùi đầu vào nghiên cứu lịch sử của Đế chế La Mã. Ông đọc sâu, gạch vào những đoạn quan trọng, chính thói quen này đã giúp Napoleon tạo ra bộ luật mang tên ông (luật Napoleon) với nội dung căn bản dựa vào bộ luật La Mã. Hôm nay khi đọc cuốn “Luận về chính trị La Mã” tôi lại tiếp tục thấy một người thứ hai chịu ảnh hưởng của La Mã đó là Machiavelli.

Nếu Napoleon đọc Lịch sử La Mã để tạo hành trang cho mình xây dựng đế chế vào thế kỉ 19, thì Machiavelli tiếp cận các tư liệu này đơn thuần dưới góc nhìn của một học giả, nhà chính trị của thế kỉ 16. Tư liệu của Machiavelli tập trung ở 10 bộ sách đầu của nhà sử học vĩ đại Titus Livius, người sống vào giai đoạn La Mã đang chuyển từ thời kì Cộng hoà sang thời kì của các Hoàng đế. Góc tiếp cận của ông hẹp hơn và ít tính thực hành hơn so với Napoleon, nhưng cái nhìn của Machiavelli lại có sự sâu sắc và toàn diện hơn về nền cộng hoà La Mã.

Vẫn là một văn phong từng bị hiểu lầm là “tàn nhẫn”, “mục đích biện minh cho phương tiện”, Tác giả của Quân Vương giúp người đọc của thế kỉ 21 tức là những người sống sau ông tới 500 năm thấy được những đấu tranh, chuyển biến, các lực tác động lớn lao mà La Mã đã trải qua. Ngòi bút của Machiavelli thực tế và sắc sảo đến nỗi bản thân tôi nếu không từng đọc Quân vương và không biết về thông tin của ông thì tôi sẽ nghĩ ông là một học giả của thế kỉ 19 đến 20. La Mã - Xã hội cổ đại trước Công nguyên đã có những tiến bộ vượt bậc đi trước thời đại khi đó rất xa trong tổ chức chính trị, tôn giáo, quân sự. Nhờ các phương châm ấy, Xã hội La Mã mà trung tâm là Rome đã nhanh chóng mở rộng, tồn tại hơn 800 năm và hầu như không bị đánh bại. Machiavelli không chỉ thống kê dẫn chứng từ tư liệu của Livius, ông còn dựa vào kiến thức uyên thâm và kinh nghiệm của mình để vạch ra được rõ các nguyên nhân dẫn tới sự thành công cũng như thất bại của nền Cộng hoà La Mã khi xưa.

Trên tất cả, đây là một tư liệu quý giá được phát hành cách đây gần 600 năm. Nó vượt qua những rào cản lớn lao về thời gian, không gian, ngôn ngữ để đến được với tôi- người đọc tại Việt Nam vào năm 2026. Thiết nghĩ được đọc được viết review cho một cuốn sách như thế cũng là một cái duyên mà không phải ai cũng có được.

Sách in bìa tím, trung tâm của bìa là hình ảnh con đại bàng biểu tượng cho Đế chế La Mã. Tổng số trang là 430 trang. Không thể đọc nhanh cuốn sách này mà cần đọc chậm, suy ngẫm, liên hệ.

-Omega+ Buddies Phạm Tùng-