“Luật của Zeus” chi phối Hi Lạp và La Mã như thế nào?

Nhân đọc Iliad, Odyssey và xem phim chuyển thể của Nolan.

Buddies nào đã đọc các cuốn sách về Hi Lạp, La Mã đều thấy rằng giữa hai thực thể này có sự kế thừa và phát triển nhau về rất nhiều mặt, trong đó có cả luật về “lòng hiếu khách” hay còn gọi là “luật của Zeus” mà các nhân vật trong phim Odyssey đã nhắc đến nhiều lần trong các câu thoại của mình. Vậy luật của Zeus cụ thể là như thế nào? Luật được gọi là Xenia phổ biến trong toàn bộ thế giới Hi Lạp khi đó nó quy định một cách vô cùng cụ thể và nghiêm khắc về chủ và khách theo đó:

Khi có một người lạ đặt chân đến nhà (hoặc vương quốc) của mình, chủ nhà bắt buộc phải:
Chào đón vô điều kiện: Phải mời họ vào nhà, thu xếp chỗ nghỉ ngơi, chuẩn bị nước tắm rửa và dọn một bữa ăn thịnh soạn cho họ.

Không được hỏi danh tính trước: Chủ nhà tuyệt đối không được gặng hỏi "Anh là ai?", "Đến từ đâu?", "Có mục đích gì?" trước khi người khách đó đã được ăn no nê và nghỉ ngơi thoải mái. Việc tra hỏi người đói khát được coi là một sự xúc phạm xúc phạm đến thần linh.

Tặng quà chia tay (Xenia gia bảo): Khi khách rời đi, chủ nhà thường tặng một món quà có giá trị để làm kỷ niệm, minh chứng cho tình bạn giữa hai gia đình qua nhiều thế hệ.

Trách nhiệm của Khách

Người khách cũng phải tuân thủ những quy tắc ngặt nghèo để xứng đáng với sự tiếp đón:
Không được trở thành gánh nặng hoặc hạch sách chủ nhà.

Không được lạm dụng lòng tốt, không được trộm cắp hay quyến rũ vợ, con của chủ nhà.

Như vậy có thể thấy luật Xenia đã là một động cơ thúc đẩy cốt truyện Iliad và Odyssey vì theo đó một số nhân vật đã vi phạm luật Xenia và khiến cho cuộc chiến thành Troy cũng như việc Odysseus khi trở về đã tiêu diệt tất cả những kẻ tới cầu hôn.

Cụ thể: Hoàng tử Paris của thành Troy đến làm khách tại cung điện của vua Menelaus xứ Sparta. Menelaus đã tiếp đón Paris đúng luật Xenia. Thế nhưng, Paris đã phạm phải tội ác tày trời khi quyến rũ và bắt cóc Hoàng hậu Helen (vợ chủ nhà) cùng nhiều của cải mang về Troy.
Hành động này của Paris là sự sỉ nhục trực tiếp vào thần Zeus Xenios. Vì vậy, liên quân Hy Lạp của Agamemnon và Odysseus kéo sang đánh Troy không chỉ để đòi lại Helen, mà còn để thay thần Zeus trừng phạt kẻ phá vỡ luật hiếu khách.

Bọn cầu hôn ở quê nhà Ithaca: Trong lúc Odysseus vắng mặt, hàng chục gã quý tộc đã đến chiếm đóng cung điện của ông, ép vợ ông (Penelope) tái giá. Chúng ép chủ nhà phải nuôi chúng, ăn uống vô tội vạ năm này qua năm khác, tàn phá gia sản của Odysseus. Đây là sự lạm dụng luật Xenia ở mức trơ trẽn nhất.

Khi Odysseus cải trang thành một kẻ hành khất rách rưới trở về cung điện của chính mình, bọn cầu hôn đã sỉ nhục, ném đồ vào ông.

Cuối cùng, Odysseus đã khóa chặt cửa cung điện và tàn sát toàn bộ bọn chúng, một sự trừng phạt tàn khốc nhân danh thần Zeus dành cho những kẻ chà đạp lên luật hiếu khách.

Luật Xenia còn tác động tới La Mã sau này ra sao mình sẽ viết tiếp ở phần 2.

- Omega+ Buddies Phạm Tùng -