Mặt tối của chuyển đổi năng lượng qua "Cuộc chiến kim loại hiếm"

Hôm nay là mùng 1 âm, trời tối đen như mực, bóng đêm như nhai ngấu nghiến mọi khoảng không xung quanh hai bố con tôi đi bộ, con bé nhà tôi tính cũng hay hỏi

“Bố ơi, hôm nay ông trăng đi đâu”

“Chắc là ông trăng đi tắm biển, nghỉ hè mà..”

“Ông trăng cũng biết bơi hả bố”

“Ừ, ông trăng bơi ở biển giống như cái thuyền ấy !”

Con bé cười sằng sặc khi hình dung ra hình ảnh đó, ai cũng biết quy luật trăng tròn, trăng khuyết, ai cũng biết mặt trăng phản xạ ánh sáng từ mặt trời, nhưng sẽ ít người biết hơn với việc mặt trăng đó chỉ quay duy nhất một mặt về trái đất. dù nó có tự quay quanh trục đi chăng nữa..

Tức là bạn có đầu thai bao nhiêu kiếp nữa thì khi ngẩng đầu nhìn vào ban đêm, bạn cũng chỉ nhìn thấy cái “khung” ảnh của hàng ngàn năm trước vẫn hay nhìn mà thôi.

Mặt trăng có một vùng tối cố định, một vùng tối mà nếu không để ý, bạn sẽ chẳng bao giờ biết được.

Có nhiều thứ cũng như vậy, và “năng lượng xanh” cũng không phải ngoại lệ, thậm chí sự đánh đổi cho cái “xanh” đó lại khiến rất nhiều chuyên gia phải chùn lòng, chúng ta thường được kêu gọi về cuộc cách mạng này, và chúng ta thấy việc sử dụng nó đúng là “thân thiện với môi trường thật”.

Bởi vì đơn giản, chúng ta chưa thấy được mặt sau của nó !

Khi đọc xong cuốn sách Cuộc Chiến Kim Loại Hiếm - Mặt Tối Của Chuyển Đổi Số Và Năng Lượng Sạch” của tác giả Guillaume Pitron, điều đọng lại trong tâm trí tôi khi nhìn vào cái logo nhà sách đó là một câu hỏi tưởng như là ấu trĩ : “Đến bao giờ chúng ta mới có thể thoát ra sự phụ thuộc vào tự nhiên”

Hay việc chúng ta “sử dụng năng lượng sạch” là do sự cưỡng bức ý chí khi nguồn toàn nguyên truyền thống ngày càng cạn kiệt, hoặc chúng ta lo sợ sự hủy diệt môi trường – vốn vẫn đang diễn ra ngày qua ngày, và nếu câu trả lời là ở ý thứ 2, thì nó lại càng không thỏa đáng, bởi đây là “sử dụng” năng lượng sạch, chứ khai thác thứ kim loại“bẩn" này lại khó khăn và hệ lụy hơn rất nhiều so với trước đây – Đâu phải tự dựng nó có tên là “hiếm" – phải không.

Chiếc tua bin gió trắng ngà tinh khôi trên tấm bìa kia liệu có đủ để che khuất được những góc đen u tối dưới lòng đất, những ngôi làng ung thư vì uống thứ nước chứa đầy chất phóng xạ khi “đát cát tìm vàng” khai thác chúng. Công chúng không biết bởi đơn giản họ không sống ở đó, và công luận thì cũng hạn chế né tránh vùng xám này.

“Có bao giờ bạn nghĩ rằng,mình sẽ đi vay tiền ngân hàng, để gửi tiền ở một ngân hàng khác lấy lãi không..” nghe qua thì đúng là buồn cười, nhưng điều đó đúng với cuộc “cách mạng xanh” bây giờ, bởi trên đường phố xe điện thì đúng là không khói bụi thật, nhưng cơ bản thì chiếc xe điện đó có “khoản nợ carbon phát thải trong quá trình sản xuất ban đầu của mình”, và trong suốt quãng đời của một chiếc xe điện, liệu nó có trả được hết nợ không, và nhiều công trình nghiên cứu đánh giá sự tổn hại đến môi trường giữa một chiếc “xe điện” với một chiếc “động cơ đốt trong” vẫn chưa thể ngã ngũ.

Tất nhiên tôi cũng không nên quá lạm bàn về chủ đề này, vì nó sẽ đánh lệch sự phân tích của cuốn sách, bởi trọng tâm của nó là “Cuộc Chiến”, một cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa những lợi thế địa lý đến độc chiếm nguồn cung, những cánh tay bá quyền vươn dài, hay là một cuộc “cải tổ” vĩ đại của nhân loại trong những toan tính dài hơi của việc duy trì ngọn lửa mà Prometheus mang đến, với ước mong xa vời về “một xã hội mới với chi phí cận biên bằng không” ( có thể hiểu chi phí theo nghĩa rác thải ròng bằng 0 – một cam kết của VN đến năm 2050).

Dưới ánh đèn nhập nhoạng tối sáng mà Guillaume khắc họa nên, chúng ta sẽ nhìn được sâu hơn, thấy được những góc khuất mà bức tranh năng lượng xanh toàn cầu vẽ nên, những đường nét mà bạn khó mà thấy được trong các báo cáo của các công ty xe điện, bởi những sự đánh đổi đó chưa bao giờ có thể nhìn qua các con số, mà đó là sự đánh đổi bằng cả tính mạng, những sự thật phía sau những hàng rào kín cổng cao tường ở Bao Đầu, Bayan Obo, Dalahai… hay bất cứ nơi nào bị ô nhiễm phóng xạ bởi nền công nghiệp khai thác kim loại hiếm, điều mà những người dân nơi đó đứng lên biểu tình để bảo vệ cuộc sống con em của họ, nơi cuộc sống bị hứng chịu những trận mưa axit tầm tã khi bầu trời nơi đó chẳng thể nào “greenwashing”.

Mặt khác, không chỉ là năng lượng, các kim loại hiếm luồn lách trong mọi lĩnh vực hàng ngày, từ lon nước ngọt, công nghệ AI, đến các lĩnh vực hàng không, an ninh quốc gia, việc tận dụng “lá bài” này sẽ khiến cán cân quyền lực địa chính trị ngày càng rung động dữ dội bởi đâu phải ngẫu nhiên chính quyền Trump quyết định phủ quyết vào quá trình chuyển đổi năng lượng xanh – một canh bạc mà Mỹ rõ ràng ở thế yếu hơn khi so với Trung Quốc và đồng minh !

Có lẽ mọi lời biện minh vì môi trường cũng trở nên yếu đi khi bạn đọc đọc hết cuốn sách này, dù rằng đây là bước chuyển mình chẳng thể tránh khỏi, nhưng như một đoạn trích của George Bernard Shaw tiếp dẫn ở ngay trên bìa sách.

“Có hai bi kịch trong cuộc sống. Một là vuột mất điều ta khao khát nhất. Hai là đạt được nó !”

Thế giới đang cố tiến vào một thế giới xanh hơn, những đột phá về khoa học kỹ thuật giúp sự phát triển đó bền vững hơn, chúng ta sắp đạt được điều đó, nhưng đó cũng chính là lúc những bi kịch mới bắt đầu.

Bi kịch về lời nguyền tài nguyên dành cho quốc gia, bi kịch số phận dành cho những mảnh đời yếu thế !

- Omega+ Buddies | Trường Thắng -