Một cuộc trò chuyện nhẹ nhàng, chứa nhiều trầm tích lịch sử
Bích Ngọc
Thứ Năm,
30/04/2026
5 phút đọc
Nội dung bài viết
Lịch sử dạy ta rất nhiều điều, nhưng con người đôi khi thì vừa ngây thơ hoặc/và tham lam, nên thường quên. Có những bài học đã diễn ra rất nhiều, nhưng giới cầm quyền hay các “vĩ nhân” lại chẳng học được. Quyển sách thực sự rất ngắn, chỉ tầm 100 trang, của 1 ông cụ hơn 100 tuổi, và như các diễn giả tại buổi toạ đàm giới thiệu sách của nhà O có nói, thời gian đọc thì ngắn nhưng mà thời gian để ngẫm nghĩ thì dài.
Qua công trình ngắn gọn nhưng tâm huyết của 1 nhà sử học, triết học, sinh thái học,.. Edgar Morin đã đưa người đọc tới nhiều nhận định rút tỉa những cốt lõi sâu sắc nhất của lịch sử loài người. Có thể với người này 16 bài học về lịch sử này là nhiều, nhưng với người khác lại là quá ít. Nhưng biết sao được, quá trình trưởng thành của chúng ta (và nhân loại nói chung) là quá trình nhận thêm hay bỏ đi những bài học như vậy.
Đọc quyển sách nhỏ này, giống như ngồi nghe người ông của mình trò chuyện, cuộc trò chuyện nhẹ nhàng, chứa nhiều trầm tích lịch sử nhưng mà có nhiều điều tâm đắc, mà đôi khi phải mất rất nhiều năm thương sinh mới nhận ra được. Học theo các diễn giả, mình cũng chọn cho mình 1 bài học tâm đắc nhất, đó là “Tiến bộ vật chất không đi kèm với tiến bộ đạo đức nào”.
Thực vậy, chúng ta đang ở những ngày đầu của cách mạng AI, một cuộc cách mạng hứa hẹn sẽ tạo ra những thay đổi bước ngoặt cho cuộc sống con người. Nhưng đi kèm với nó là rất nhiều thách thức mới sinh ra, rất nhiều câu hỏi mà con người tự đặt cho mình hay lẫn nhau về tương lai nhân loại, việc làm, các ranh giới về phát triển, sáng tạo, và đạo đức…
Nhưng nếu cứ đồng nhất phát triển với tiến bộ đạo đức thì chúng ta dễ dàng quên đi nhiều bài học, mà ở đó sự phát triển đi kèm với sự suy đồi đạo đức. Hay ngược lại, ở chiều hướng bi quan là coi những sự nhảy vọt của “siêu công cụ” AI hoàn toàn đe doạ tương lai nhân loại. Có lẽ chúng ta đều còn trẻ (so với ông Morin) để thấy có phần lạc quan hơn về các tiến bộ ngày nay, nhưng biết đâu đấy, vài chục năm nữa thì bài học này của chúng ta lại khác.
-Ngô Thế Vinh-
