Một góc nhìn khác về phong trào Đông Du
Bích Ngọc
Thứ Tư,
13/05/2026
3 phút đọc
Nội dung bài viết
Trước khi đọc cuốn sách này, trong suy nghĩ của tôi hầu như không có bất kì một khái niệm nào về vai trò của Nam Kì trong phong trào Đông Du nổi tiếng. Trong suy nghĩ của tôi và có lẽ là của nhiều người nữa, Đông Du gắn liền với nhà Cách mạng Phan Bội Châu, với nước Nhật, với sự thất bại sau một thời gian ngắn hoạt động.
Nhưng khi đọc cuốn sách này, tôi mới thấy Miền Nam ( khi đó gọi là Nam Kì) đóng một vài trò lớn lao như thế nào cho Đông Du. Hoá ra trong các đoàn học sinh sang Nhật để học tập nhằm cứu nước cứu nhà khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp khi đó, những học sinh xuất thân từ Nam Kì luôn chiếm phần lớn, so với Bắc và Trung Kì. Họ mang trong mình lý tưởng, lòng yêu nước cũng như tri thức. Những lãnh đạo lớn của phong trào cũng đều phải trải qua muôn vàn khó khăn nguy hiểm, nhiều người đã lấy tính mạng mình để chứng minh cho lý tưởng yêu nước. Dù phong trào chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn sau đó bị Pháp và Nhật cấu kết đàn áp nhưng giống như câu nói “không thành công cũng thành nhân” các chí sĩ, tri thức yêu nước của Đông Du, đặc biệt là Đông Du miền Nam đã cho thấy một tinh thần quật khởi, một phương cách đấu tranh mới trước thực dân Pháp, và cũng là buổi bình minh cho Cách mạng Việt Nam sau khi các phong trào như Cần Vương, Yên Thế đi vào ngõ cụt.
Cuốn sách là tập hợp của nhiều nghiên cứu theo cùng một chủ đề, kiểu sách mà chúng ta có thể mở bất cứ bài viết nào dù ở đầu hay cuối sách để đọc mà vẫn nắm được nội dung. Sách nhắc tới nhiều danh nhân, nhân vật nổi tiếng, ngoài những cái tên đã tạc ghi vào lịch sử như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, có những cái tên mà lần đầu tôi được biết. Sách không dày, cả bìa chỉ 300 trang, nhỏ gọn dễ cầm. Thích hợp cho những ai muốn nghiên cứu về cách mạng Việt Nam giai đoạn đầu thế kỉ 20.
-Phạm Tùng-
