Nếu Trái Đất có hình dạng khác, có lẽ lịch sử cũng đã khác

Nếu các châu lục không trải dài theo hướng Đông - Tây mà lại kéo dài theo trục Bắc - Nam. Nếu khí hậu giữa các vùng khác biệt đến mức hạt giống không thể sinh trưởng, vật nuôi không thể thích nghi và những tiến bộ của nông nghiệp không thể lan truyền.

Liệu thế giới hôm nay có còn giống như chúng ta đang biết? Đó cũng chính là một trong những lập luận quan trọng nhất của "Súng, Vi Trùng Và Thép" mà mình vừa đọc được. 

Jared Diamond cho rằng lịch sử nhân loại không chỉ được viết nên bởi những vị vua, những cuộc chiến hay các thiên tài. Đôi khi, nó được quyết định từ những điều tưởng như rất nhỏ: hướng của các dãy núi, vị trí của các con sông, khí hậu, hay cách các châu lục được sắp xếp trên bản đồ. 

Eurasia - lục địa Á - Âu trải dài chủ yếu theo hướng Đông - Tây. Điều đó giúp cây trồng, vật nuôi và các kỹ thuật canh tác dễ dàng lan truyền giữa những vùng có khí hậu tương đồng. Nông nghiệp phát triển sớm, dân số tăng nhanh, các quốc gia hình thành, công nghệ tiến bộ và cuối cùng là sự xuất hiện của súng, thép cùng những cuộc chinh phục làm thay đổi lịch sử thế giới. 

Trong khi đó, nhiều khu vực khác lại phải đối mặt với những rào cản địa lý khắc nghiệt. Chỉ cần di chuyển vài nghìn ki-lô-mét là khí hậu, thổ nhưỡng và hệ sinh thái đã thay đổi hoàn toàn, khiến những giống cây trồng hay vật nuôi từng thành công ở nơi này không thể tiếp tục tồn tại ở nơi khác. Sự phát triển vì thế cũng chậm hơn. 

Điều mình thích nhất ở cuốn sách là Jared Diamond đã đặt ra một góc nhìn rộng lớn hơn: chính môi trường và địa lý đã tạo nên những điều kiện rất khác nhau để các xã hội phát triển. 

Và đọc "Súng, Vi Trùng Và Thép" mình mới chợt hiểu ra rằng những đường bờ biển, những dãy núi hay hướng trải dài của các lục địa không còn chỉ là kiến thức địa lý. Chúng có thể chính là những nét bút đầu tiên viết nên lịch sử của cả nhân loại. 

- Nguyễn Lan Anh -