Nhu cầu phẩm giá và chính trị phẫn nộ

Lời giải thích sâu sắc về những xung đột trong nền chính trị toàn cầu, lời gợi mở về yếu tố nào sẽ thúc đẩy tạo ra trật tự chính trị mới trên thế giới trong thời gian tới?

GIỚI THIỆU VỀ SÁCH

Xuất phát từ thực tế rằng tiếng nói, sức ảnh hưởng của những nền dân chủ trên thế giới như Anh Quốc, Hoa Kỳ vốn dĩ là những vũ đài chính trị trong suốt giai đoạn 1970 và phát triển mạnh nhất giai đoạn 1989-1991, tuy nhiên thế trận đã đảo chiều khi những quốc gia chuyên chế như Trung Quốc càng ngày càng tỏ ra ngạo mạn, thách thức những cường quốc như Hoa Kỳ trong thời gian gần đây. Điều gì đã khiến cho nền dân chủ suy yếu như vậy? Francis Fukyama cho rằng đó thuộc về một vấn đề là BẢN SẮC. Đó được coi là những nhu cầu phẩm giá thuộc về mỗi con người, nhóm người, dân tộc, ví dụ những người đồng tính người ta cần được công nhận phẩm giá của mình (thymos), đòi hỏi những phẩm giá của mình bình đẳng với người khác (isothymia), cuối cùng họ đòi hỏi thế giới coi phẩm giá của họ là vượt trội (megalothymia). Vậy bản sắc khác biệt trong cùng một quốc gia liệu có gây chia rẽ không? Từ đó có thể nhìn những vấn đề hiện nay trong chính trị như nào? Phân cực chính trị ở Mỹ và trên thế giới, Điều gì đã khiến Donald Trump tạo ra một chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi như vậy, nguyên nhân nào đã tạo nên nét tính cách của Trump? Một số sự kiện thu hút toàn cầu như Trung Quốc sẵn sàng can thiệp vào vấn đề biển Đông, Brexit,…đã được lấy làm ví dụ để giải thích dựa trên yếu tố bản sắc. Francis Fukuyama là một giáo sư về kinh tế chính trị, ông có kinh nghiệm trong hoạt động hoạch định chính sách của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, do đó sự kết hợp giữa khoa học chính trị và thực tiễn đã được Francis Fukuyama phối hợp để đưa ra những câu trả lời, giải thích sâu sắc vào những vấn đề thực tiễn hiện nay.

NHÌN TỪ BẢN SẮC VỀ VIỆT NAM

Từ những quan điểm của Francis Fukuyama đã đặt ra hàng loạt câu hỏi tới các nhà hoạch định chính sách của nhiều quốc gia, trong đó chắc chắn có Việt Nam. Về phía Việt Nam, chúng ta đã thực sự giải quyết được vấn đề về đa dạng bản sắc văn hóa của nhân dân chưa? Với khoảng 96 triệu người dân, sự đa dạng tính cách, phẩm giá của mỗi cá nhân và các nhóm là rất lớn, liệu thực sự chúng ta đã đảm bảo được quyền của họ chưa, cụ thể quyền tự do ngôn luận, tự do biểu đạt quan điểm chính trị,…Nó đặt lại một câu hỏi với mục tiêu xây dựng một Việt Nam "đậm đà bản sắc dân tộc" có phải bất khả thi không khi mà từ giai đoạn đổi mới 1986 tới nay, nhiều văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc chúng ta bị đe dọa, nhiều những sự việc đau lòng về suy thoái đạo đức, lối sống trụy lạc chính là cảnh báo đỏ khiến không ít người lo lắng bởi bản sắc thực sự của dân tộc.

NHƯNG CÓ ĐÚNG HOÀN TOÀN?

Thừa nhận rằng tác giả là một nhà triết học nên cách lập luận rất sắc bén nhờ việc kết hợp nhiều tư tưởng triết học từ Plato cho tới Hegel, tuy nhiên đấy cũng chính là vấn đề khi Francis nhấn quá mạnh vào chủ nghĩa siêu hình, nói cách khác là coi ý thức có trước vật chất. Ví dụ có đoạn đại ý là người nghèo bị coi là vô hình, thì bị coi thường mới là sự sỉ nhục lớn nhất (nó mới tạo ra những sự chống đối), nhưng trên thực tế nhìn xã hội Mỹ khi mà những kẻ gây rối xã hội xuất thân ở những tầng lớp phía dưới xã hội, những người da đen sống trong khu ổ chuột nơi mà trường công, bệnh viện công,…của khu vực được xây dựng phần lớn bằng thuế đất ít ỏi. Tuy nhiên ngược lại ở phía Tây Âu, như Anh Quốc- một nước dân chủ tương đối giống Mỹ, trường công, bệnh viện công và hệ thống an sinh xã hội xây dựng rất hiệu quả cùng với thuế suất cao đã đáp ứng nhu cầu cơ bản cho người dân, khu vực Tây Âu cũng chịu ảnh hưởng của nhiều nền văn hóa pha trộn tuy nhiên họ không tạo ra bất ổn chính trị lớn như Mỹ.Rõ ràng cuốn sách này cung cấp một góc nhìn tốt cho những vấn đề hiện tại về chính trị nhưng sẽ thật sự hoàn thiện nếu đặt nó trong bối cảnh của sự phát triển chung của tự nhiên.

-Nguyễn Phương Đông-