Thượng Thư - những lời huấn thị chính trị quan trọng từ các triều đại cổ đại Trung Quốc

Cuốn "Thượng Thư" mà chúng ta được đọc hôm nay là những lời huấn thị chính trị quan trọng từ các triều đại cổ đại Trung Quốc. Dù xoay quanh những vấn đề cốt lõi về cách trị quốc sao cho an yên, giữ vững được triều đại của mình lâu dài, không những lúc mình trị vì mà sau này truyền lại ngôi vua, thì vị đế vương tiếp theo vẫn là một người sáng suốt.

“... Nay sang ở ấp mới, cho nên Nhà vua phải mau mau trọng về đức. Nhà vua hãy gắng tu đức đặng cầu Trời cho được ở ngôi lâu dài. Lại mong sao Nhà vua chớ vì bọn dân nhỏ đắm đuối về những sự trái phép mà cũng quả quyết về việc giết chóc đặng xử trị chúng. Sao cho dân thuận theo, mới có công. Mong sao ngôi cùng đức của vua là đứng đầu; các dân nhỏ chỉ có bắt chước đặng Nhà vua càng thêm rực rỡ với thiên hạ!” - trích "Thượng Thư"

Những tư tưởng và triết lý cốt lõi tưởng chừng rất to lớn lại là những điều rất bình dị ví như quan điểm lấy dân làm gốc vì họ hiểu rằng dân là gốc của nước, gốc có vững thì nước mới yên. Một trong những tư tưởng chính trị tiến bộ và nổi tiếng nhất của Thượng Thư, nó khẳng định rằng sự tồn vong và ổn định của một quốc gia hoàn toàn phụ thuộc vào đời sống của người dân của quốc gia đó. Nhà vua hay người cầm quyền không thể đứng trên nhân dân, mà phải coi việc chăm lo cho dân là nhiệm vụ tối cao.

Đã là vua thì gắn liền với quan niệm “Thiên mệnh”, vua được xem là Thiên tử, tuy nhiên không như các vị vua khác - họ tham quyền lực, dựa vào ý thiên mệnh để phục vụ cho mục tiêu các nhân, dòng họ của mình. Các vị vua sáng thời cổ đại hiểu rằng quyền lực của mình phải gắn liền trực tiếp với ý chí, nguyện vọng của nhân dân. Vì theo quy luật tự nhiên Trời không tự phán xét, mà lấy sự đồng tình hay oán thán của trăm họ làm thước đo, một khi mất lòng dân tức là mất luôn thiên mệnh. Điều này nhắc nhở các nhà lãnh đạo rằng sự kiêu ngạo, tự mãn chính là mầm mống dẫn đến sự sụp đổ, thất bại. Chỉ có thái độ khiêm nhường, biết lắng nghe, cầu thị thì mới giữ được thành quả và ngày càng phát triển.

“Ta có dân là có mệnh Trời!” Lòng khinh mạn không hề răn sợ... Trời giúp dân dưới, dựng ra kẻ làm vua, dựng ra kẻ làm thầy... Chỉ ai giúp được Thượng đế, là vỗ yên được bốn phương”. - trích "Thượng Thư"

Trong "Thượng Thư" cũng chú trọng các tiêu chuẩn cốt lõi để chọn lựa người gánh vác việc nước rằng không phải là gia thế hay quyền lực, mà phải hội tụ đủ đức và tài mới được làm người nối nghiệp. Với việc sử dựng nền tảng đạo đức để cầm quyền đã hình thành một nền móng vững chắc trong việc trị quốc và sự tỉnh thức thường trực của người lãnh đạo trước quyền lực để làm cho quốc thái dân an. “Người ta trọng nhau vì đạo đức, đến nỗi ngôi Thiên tử mà là món nhường nhau chứ chẳng phải món tranh nhau”. - trích Thượng thư

Điều sâu sắc nhất mà mọt thấy được khi vận dụng những triết lý của cuốn "Thượng Thư" cho cuộc sống hiện tại là ta thấy rằng cần phải hiểu sự vĩ đại là sự vô danh; vô danh là điều vĩ đại nhất. Các vị vua sáng thời ấy không phải vĩ đại cho riêng mình mà là sống vì người khác, cùng nhân dân tạo nên sự vĩ đại cho thời đại của họ.

Gốc rễ của sự vững bền là phải dùng đạo để trị quốc, dùng đạo để quản nhà; trị quốc thì hơi to lớn so với mỗi chúng ta - cơ mà ở tầm vi mô, cần nắm rõ và thấy rõ một gia đình được quản lý bằng tình thương và sự tôn trọng lẫn nhau sẽ tạo nên những công dân có nhân cách. Điều này cũng nhắc nhở ta không dùng uy quyền, đòn roi để đối xử với nhau mà phải thông qua sự tự giác, làm gương, bản thân phải giữ mình chuẩn mực. Khi bản thân ta ngay thẳng, người khác sẽ tự khắc noi theo mà không cần ra lệnh bắt buộc.

“Phải có một điều gì đó đẹp đẽ trong bạn thì bạn mới có thể nhìn thấy vẻ đẹp bên ngoài. Chẳng phải vậy sao?” - Krishnamurti

- Omega+ Buddies Nguyễn Hồng Giác -