Vì sao "Cộng Hòa" lại trường cửu?
Bích Ngọc
Thứ Sáu,
13/03/2026
8 phút đọc
Nội dung bài viết
Không biết hồi xưa có bao nhiêu bạn mê tít cuốn truyện tranh Doraemon của tác giả Fujiko F. Fujio như mình nhỉ. Và nếu được chọn thì không rõ các bạn lấy bảo bối gì trong cuốn truyện này, nhưng tớ rất ấn tượng chiếc mũ - là cái mũ có khả năng nhìn xuyên vật thể và .. "tàng hình" ( nhớ lang máng vậy á)
Tớ mà tàng hình thì tha hồ đi ké du lịch, ăn uống thả ga, đi vào ngắm các nơi bí mật nữa chứ, thậm chí.. á hí hí.. đại loại là nhiều thứ lắm. Thực tế thì trong một cuốn sách nổi tiếng của Omega+ cũng đề cập tới một đồ vật thần kỳ như vây ấy ( bạn không nghe nhầm đâu..). Trong cuốn sách “Cộng Hòa” có đề cập một đồ vật có tên là “Chiếc nhẫn của Gyges” - Ring of Gyges - và Gyges chính là cái tên của anh chàng mục tử chăn cừu vớ được món bảo bối có một không hai này - một hình ảnh đầy cảm hứng để Tolkien có thể sáng tác nên siêu phẩm “Chúa tể những chiếc nhẫn” sau này.
Đoạn trích miêu tả rằng : “Lúc nhận ra sự thể liền thử nghiệm với chiếc nhẫn xem nó có thực sự sở đắc quyền lực như thế không, đương sự thấy mỗi lần quay mặt nhẫn vào trong đương sự trở thành vô hình, mỗi lần quay mặt nhẫn ra ngoài đương sự trở thành hữu hình” - Ngon Luôn !
Nếu chúng ta bỏ qua râu ria của câu chuyện “huyễn ảo” này, mục đích chính của Glaucon là tạo ra một cá thể đứng trên phán xét của xã hội và ngoài vòng kiểm soát của pháp luật, điều gì sẽ xảy ra nếu có những cá nhân nằm trong vùng cấm “không thể chạm” - hay ngắn gọn là anh ta tự do tuyệt đối ?
Trong những lập luận tiếp của Glaucon, có thể suy luận rằng, chính chiếc nhẫn mới là chủ nhân, còn người đeo nó lại là “đầy tớ” - đầy tớ bởi sự cám dỗ không thể chối từ, những việc làm vô đạo đức.. những điều mà nếu không “vô hình”, còn lâu hắn mới dám làm, trong trường hợp của Gyges là kh.ử luôn quốc vương, chiếm ngai vàng và lấy hoàng hậu. Sử dụng huyền thoại này Plato đã khám phá liệu “công lý” là giá trị nội tại hay chỉ là kết quả của sự sợ hãi bị trừng phạt, khi mà con người không còn ràng buộc, liệu họ còn cư xử đạo đức nữa không ?
Một quốc gia đứng đầu thế giới, có thể kiểm soát các tổ chức quốc tế, lũng đoạt được truyền thông mạng, thậm chí khó có hình phạt nào có thể “trả giá” đích đáng cho những gì họ gây ra, thì đâu là giới hạn cho hành vi của họ?. Liệu vị tổng thống đó có đang đeo “Ring of Gyges” - bởi khó có thể có chuẩn mực nào để dừng lại, thậm chí, nực cười hơn.. họ phá hủy luật chơi và tạo ra chuẩn mực mới !
Vậy thì bản chất con người là gì ? Hay “nhân chi sơ tính bản thiện” chỉ là sự huyễn hoặc trong giấc mộng của Mạnh Tử, và nếu một cá nhân mất hết niềm tin, thì động lực nào để người đó có thể không hành động tiêu cực, có thể sống tốt được, và lý do tại sao các bậc đế vương Trung Hoa sau này tin tưởng với học thuyết của Tuân Tử hơn, và đén Machiavelli cũng có xu hướng tương tự.
Có rất nhiều ví dụ về việc những trẻ em bị bạo hành, ngược đãi từ nhỏ, lớn lên sẽ có xác suất rất cao lặp lại hành vi bạo lực mà mình gánh chịu hồi bé, thậm chí còn tàn bạo hơn, bởi những dồn nén tâm lý khi được giải phóng, họ không hề có chiếc nhẫn Gyges - nhưng trong mắt họ, tất cả mọi người lại đang đeo chiếc nhẫn đó !
“Cộng hòa” không phải là một cuốn sách khó đọc, thế nhưng nếu bạn đọc ở các tầng suy nghĩ khác nhau, thì sẽ rút ra các bài học khác nhau trong cuốn sách, điều này cũng giải thích tại sao tác phẩm này lại trường cửu đến như vậy !
-Trường Thắng-
